De afgelopen jaren is er veel kritiek geuit op schaalvergroting in bijvoorbeeld de zorg. Foto: ANP

Het is een ingrijpende maatregel die Rutte II voorstelt. Aan de provincies is er sinds de splitsing van Holland in twee delen in 1840 niets noemenswaardigs meer veranderd. En de gemeentelijke herindelingen die op dit moment in Nederland plaatsvinden zijn er vooral op gericht om op bevolkingsaantallen van rond de dertig- of veertigduizend te komen. Van de ruim vierhonderd gemeenten hebben nu slechts 25 meer dan honderdduizend inwoners.

Efficiënter 

Vanwaar dit voornemen? In de landelijke politiek leeft het idee dat een grotere instelling efficiënter te werk kan gaan. In het regeerakkoord wordt betoogd dat gemeenten voor meer beleid verantwoordelijk gesteld moeten worden, omdat die dichterbij de burger staan en dus maatwerk kunnen leveren. Maar kleine gemeenten hebben niet de beleidskracht om volledig verantwoordelijk te worden voor bijvoorbeeld jeugdzorg . Hiervoor zijn grotere organisaties nodig.

De paradox in de redenering van VVD en PvdA is dat gemeenten voor meer verantwoordelijk worden gesteld omdat ze dichter bij de burger staan, maar daardoor moeten de bestaande gemeenten zich wel opheffen en grotere gemeenten vormen. Daardoor komt zij automatisch verder van de burger af te staan.

Het is zelfs wonderbaarlijk dat het kabinet een dergelijke schaalvergroting in het gemeentelijk bestuur wil doorvoeren. Juist de afgelopen jaren is er veel kritiek geuit op schaalvergroting in bijvoorbeeld het onderwijs, de zorg of bij woningcorporaties.

Deze schaalvergroting heeft geleid tot grote organisaties die ver van de werkvloer afstaan en moeilijk benaderbaar zijn voor leraren en leerlingen, patiënten en verplegend personeel. Er wordt de laatste jaren veel geklaagd over deze managerscultuur. Waarom daarmee doorgaan?

Betrokkenheid

Om er voor te zorgen dat de band tussen burger en politiek goed is, moet er een band kúnnen ontstaan. Voor de betrokkenheid bij het lokale bestuur is zichtbaarheid belangrijk. Bestuurders moeten zelf met hun beide benen in de maatschappij staan en bereikbaar zijn voor inwoners.

Gemeenten zijn niet alleen verantwoordelijk voor lastige zaken als jeugdzorg of bijstand, maar ook voor kleine ongemakken, zoals slordige plantsoentjes of een hobbelig fietspad. In een grote gemeente is de kans groot dat bestuurders dergelijke dagelijkse problemen in bepaalde wijken of dorpen niet opmerken omdat ze er zelf als burger geen last van ondervinden.

Het is daarom vreemd dat de provincies steeds verder in de verdrukking komen. Als het rijk graag bepaalde beleidsterreinen wil gaan decentraliseren, waarom worden die niet aan de provincie overgelaten?

Die hebben alle twaalf al - ruim - meer dan honderdduizend inwoners en zijn dus de grote organisaties die VVD en PvdA zoeken. Dan zijn de gemeentelijke molochs die het nieuwe kabinet wil creëren onnodig en kan het lokaal bestuur dichter bij de burger blijven.