Commissievoorzitter Ton Rombouts wijst op het CDA-congres op de drie O's die aan de basis lagen de verkiezingsnederlaag van de partij. ANP

Wie stemt op een club waar mensen elkaar afvallen, waar tegengestelde meningen heersen, waar Kamerleden en/of bewindslieden onbegrijpelijk handelen? En wie stemt op een club als er geen gevoel is bij de aanvoerder? Tijdens het congres kwam de kwestie-Mauro nog weer naar voren als voorbeeld van hoe het niet moet.

PVV

Een ander belangrijk geschilpunt is natuurlijk - nog steeds - de vrijage met de PVV in de gedoogconstructie met de VVD. De voors en tegens leven nog steeds in de partij. De wonden die in deze kwestie zijn geslagen, gaan diep. Voor sommigen zelfs te diep; ze hebben de partij teleurgesteld verlaten.

Even leek het mis te gaan op het partijcongres toen Rombouts iets riep over de rol van mastodonten - Lubbers, Wijffels, Hirsch Ballin - voor de verkiezingen. Was het nodig om hun rol alsnog te bekritiseren? Is Rombouts vergeten hoe het CDA-establishment Klink, Schinkelshoek en anderen heeft weggezet? Waarom dat niet genoemd?

Een belangrijk element in de discussie over de toekomst van de partij is de status van de C in het CDA. De Bossche burgemeester Rombouts wil die weliswaar niet verloochenen, maar iets minder op de voorgrond plaatsen. Politiek leider Buma sprak er ook over: het gaat niet in de eerste plaats om wat je gelooft, maar om wat je dóet.

Moslims en CDA

Het zal spannend worden hoe de discussie over de status van de C verloopt. Zeker als straks de commissie-Bot binnenkort komt met een advies over moslims en het CDA. Gelet op de uitspraken afgelopen zaterdag over de C mag worden verwacht dat oud-minister Bot zal komen met de aanbeveling om moslims meer ruimte te geven in het CDA. Bijvoorbeeld door de koran ook te zien als inspiratiebron voor politiek handelen, zoals de Bijbel dat nu is voor het CDA.

Dat zou een opmerkelijke beslissing zijn: enerzijds de zichtbare rol van de C verminderen en anderzijds de I van de islam opnemen in het CDA-denken. Ongetwijfeld is de gedachte dat het CDA daardoor aantrekkelijk wordt voor moslims. Of dat zo is, zal blijken. Overigens: de C was geen belemmering voor de grote populariteit van het CDA tijdens Lubbers of Balkenende.

Het CDA is geen kerkelijke club en geen verlengstuk van de moskee, maar een politieke partij die klip-en-klare standpunten moet hebben om aantrekkelijk te zijn. Politieke eensgezindheid kan helpen om de rol van oppositiepartij goed te spelen.

Wonden likken

Die positie komt het CDA in zekere zin goed uit. De partij moet de wonden likken, zichzelf hernemen en vooral met een duidelijk, herkenbaar verhaal komen. Het CDA had die verhalen, denk aan de boeken van Balkenende en kijk naar de rapporten van het Wetenschappelijk Instituut. Het CDA heeft moeite om die verhalen te blijven vertellen als het aan de macht kwam.

Nu die macht er niet is, breekt er wellicht een periode aan waarin de verhalen niet alleen opgeschreven en verteld worden, maar ook worden gedáán.