Voorzitter van de Europese Raad Herman van Rompuy (r) en zijn collega van de Europese Commissie Manuel Barosso, gisteren vlak voor aanvang van de Eurotop. Foto: EPA

Het belang van dit plan kan moeilijk worden overschat, en het is daarom vreemd dat aan de inhoud daarvan het afgelopen jaar in de Nederlandse publieke opinie nauwelijks aandacht is besteed.

Sinds vorige week vrijdag is die situatie overigens drastisch veranderd. Op die dag publiceerde Van Rompuy zijn tussenrapport, en dat heeft direct veel tongen losgemaakt. Ook het demissionaire kabinet reageerde snel, want afgelopen maandag al stuurde staatssecretaris Knapen een brief van zeven kantjes naar de Tweede Kamer met een ‘appreciatie’ van het tussenrapport.

Gisteren en vandaag vergadert de Europese Raad in Brussel, en het tussenrapport staat hoog op de agenda. De Raad zal overigens de voorstellen van zijn voorzitter uitvoerig bespreken, maar daar nu nog geen besluit over nemen. Dat laatste gaat pas gebeuren in december, als de Europese Raad zich buigt over het eindrapport dat van Van Rompuy moet maken mede op basis van de discussie in de Europese Raad en de reacties uit de lidstaten.

Voortgangsgesprek

De discussie over het tussenrapport is dus vooral een ‘voortgangsgesprek’. Dat verklaart waarschijnlijk mede de uiterst kritische toon van de brief van Knapen. De Nederlandse regering lijkt met haar harde woorden over het tussenrapport (‘overbodig’, ‘onvoldragen’, ‘niet helder’) in deze tussenfase vooral maximaal invloed uit te willen oefenen op het eindrapport.

Als je de brief van Knapen goed leest, vallen twee dingen op. In de eerste plaats dat de toon niet echt enthousiast klinkt, dat er heel veel kritiek is, maar dat er toch nergens een ‘onaanvaardbaar’ staat. In de tweede plaats dat er op alle vier de hoofdlijnen van het tussenrapport - Bankenunie, Begrotingsunie, Economische Unie en Politieke Unie - wordt ingestemd zowel met de uitgangspunten van Van Rompuy als met het vergezicht dat hij schetst.

Onvoltooid

Wat bepaalt eigenlijk de noodzaak van de vergaande hervormingen die Van Rompuy voorstelt? Twintig jaar geleden werd bij het Verdrag van Maastricht besloten tot oprichting van de Economische en Monetaire Unie.

Zoals bekend bleken enkele cruciale aspecten van het bestuur van de EMU, overigens tot spijt van het Nederlandse voorzitterschap van Maastricht, onbespreekbaar; die haalden het Verdrag dus niet. Deze lacune in de organisatie van het bestuur van de EMU werd vooruitgeschoven, ter regeling op een later tijdstip. In die zin was Maastricht een ‘onvoltooid verdrag’.

Dat bleef het ook toen de (Anglo-Amerikaanse) financiële innovaties in de periode daarna het bankwezen begonnen te ontwrichten. De financiële crisis van de afgelopen jaren heeft inmiddels iedereen ervan overtuigd dat deze situatie rampzalige gevolgen heeft gehad, en dat actie geboden is.

Tegen die achtergrond is het logisch dat het idee is opgekomen om Maastricht te voltooien. Inderdaad, een voltooiing van de EMU, dat is wat ons betreft de inzet en ambitie van het plan van Van Rompuy.

Groei en Banen

Naast het tussenrapport publiceerde Van Rompuy onlangs (8 oktober) ook een brief over het Pact voor Groei en Banen. Dit pact, door de Europese Raad in juni aangenomen in samenhang met de bespreking van de eerste versie van het rapport van Van Rompuy, benadrukt de noodzaak van ‘duurzame groei’. In zijn brief maakt de voorzitter van de Europese Raad zich vooral zorgen over de uitvoering van allerlei afspraken die onderdeel uitmaken van dit pact.

Kortom, het plan van Van Rompuy, inclusief het Pact voor Groei en Banen en inclusief de aandacht voor maatregelen ten behoeve van duurzame of groene groei, komt duidelijk op stoom. Vandaag en morgen is de Europese Raad dus weer aan zet.

Het wordt interessant om te zien hoe de raad gaat reageren op de ideeën van zijn voorzitter. De Europese Unie is gebaat bij nieuwe impulsen voor een sterker en effectiever bestuur van de EMU, vooral als die gekoppeld worden aan initiatieven voor groene groei en banen.

Politiek gesproken ligt precies hier de mogelijkheid van een deal. Zij die aarzelen over de bepleite strenge discipline geven hun verzet op in ruil voor een ambitieus Pact voor Groei en Banen, met daarbij een sleutelrol voor de Europese Investeringsbank (EIB) en een revival van het emissiehandelssysteem (ETS) opdat hogere CO2-prijzen investeringen en banen los zullen branden.

Ruud Lubbers (CDA) was minister-president van 1982 tot 1994. Paul van Seters is hoogleraar globalisering en duurzame ontwikkeling aan de Universiteit van Tilburg.