De Vlaams-nationalistische N-VA pleit openlijk voor een boedelscheiding tussen het rijkere Vlaanderen en het armlastige Wallonnië. Foto: EPA

Steeds meer regio’s willen zich ontworstelen aan het centrale bestuur. Net zoals bij de Basken en Noord-Italianen spelen culturele verschillen een rol, maar het nieuwe separatisme wordt ook aangejaagd door economische motieven.

Zo hebben de Schotten afgedwongen dat ze zich over twee jaar in een referendum mogen uitspreken over onafhankelijkheid van hun relatief welvarende landsdeel. Als de Schotten inderdaad voor er voor stemmen hun eigen weg te gaan, kan dat na driehonderd jaar het einde betekenen van het Verenigd Koninkrijk in zijn huidige vorm.

Balanssysteem

Schotland staat niet alleen. Zondag won de Vlaams-nationalistische N-VA de gemeenteraadsverkiezingen in Vlaanderen. De partij van Bart De Wever pleit openlijk voor een boedelscheiding tussen het rijkere Vlaanderen en het armlastige Wallonnië.

In het rijke Spaanse Catalonië wordt het streven naar meer onafhankelijkheid ook steeds groter. In Duitsland vecht de welvarende deelstaat Beieren het begrotingsbalanssysteem aan dat rijkere deelstaten verplicht bepaalde inkomsten over te hevelen naar armere deelstaten.

De regio’s die nu naar meer zelfstandigheid streven, zijn het beu om hun armere buurregio’s te moeten financieren. Schotland, Vlaanderen, Catalonië en Beieren zien met lede ogen aan dat zij aanzienlijk meer aan de nationale schatkist moeten afdragen dan zij ontvangen. Dat was tot voor kort geen probleem, maar nu door de economische crisis het geld niet meer tegen de plinten klotst, bedanken zij daarvoor.

Op grotere schaal doet zich overigens hetzelfde verschijnsel voor. Welvarende landen als Duitsland, Nederland, Oostenrijk en Finland klagen dat zij landen als Griekenland, Portugal en Spanje op de been moeten houden.

Supranationale Europese Unie

Door de economische crisis is niet alleen de financiële armslag van landen kleiner geworden om regionale onvrede af te kopen, maar is ook het soortelijk gewicht van nationale staten in de Europese Unie toegenomen, ten koste van de regio’s. Om uit de problemen te komen en de begrotingen op orde te houden, trekken de zwaar bezuinigende nationale regeringen in de hoofdsteden meer macht naar zich toe.

Op langere termijn wordt gewerkt aan een supranationale Europese Unie die toezicht houdt op de nationale begrotingen. Dat alles gaat ten koste van de zelfstandigheid van de regio’s.

Het onafhankelijkheidsstreven van rijkere regio‘s wordt aangejaagd door de toenemende bevoogding door Europa. Maar paradoxaal genoeg zouden de regio’s zonder de bescherming van de Europese Unie nooit de stap naar verdere onafhankelijkheid aandurven. De regio’s weten maar al te goed dat ook als ze op eigen benen staan, zij toegang zullen houden tot de Europese markt met een half miljard mensen.

Als de regio’s hun nationale verband vaarwel zeggen, hoeven zij niet volledig op eigen benen te staan. Zo doet zich het opmerkelijke feit voor dat Europa zowel onafhankelijkheid aanjaagt als de drempel ervoor verlaagt.