We zijn aan het terugkeren van de doorgeslagen vrijheden uit de jaren zestig en zeventig. Herregulering van het softdrugsbeleid, zoals de invoering van de wietpas, wordt gezien als ‘inperking van verworven vrijheden’ en kan op veel protest rekenen, zoals hier in Maastricht, begin mei. Foto ANP

Het is nog niet zo lang geleden dat de ‘vrije opvoeding’ een van de kernbegrippen was voor de opvoedingsmoraal in Nederland. Kenmerk van de vrije opvoeding was dat er geen of zeer beperkt kaders werden gesteld. Het leven was een zoektocht en kinderen hadden het recht om deze zoektocht zelf te ondergaan.

Grenzen ten aanzien van seksualiteit, alcohol en drugs werden steeds verder verruimd. De jaren zestig en zeventig worden ook wel de bevrijdingsjaren genoemd. De spruitjeslucht van de jaren vijftig werd verruild door de hasjlucht in de jaren zestig.


De vrije opvoedingsmoraal drong diep door in onze samenleving. De jeugdhulpverlening van bijvoorbeeld het Jongeren Advies Centrum (JAC) stelde het kind en zijn of haar behoefte centraal. Ik heb vroege  in het jongerenwerk gezeten en heb de vrije opvoeding thuis, maar dus ook in de hulpverlening van nabij meegemaakt.

Als een meisje van veertien wegliep van huis en aanklopte bij het JAC werd er opvang en onderdak verzorgd. Soms werden de kinderen in het huis van de hulpverlener zelf opgevangen. Soms sliepen ze daarbij in een bed van de hulpverlener.

Experimenteren

De pil werd ook gemakkelijk via de Rutgers Stichting of vertrouwensarts verstrekt. Ouders werden hierover niet of hooguit achteraf ingelicht. Experimenteren met alcohol en drugs was onderdeel van een levensfase, zo was de redenering. De nieuwe jeugd werd veel ruimte geboden.

Maar ook de ouders namen de ruimte om op allerlei gebieden te experimenteren. Er kwam elitedrugs, zoals cocaïne, en er werd lustig op los gevreeën onder het mom van een open relatie. De juf van groep 3 op de school ging scheiden en ging samenwonen met een meester van school, die ze op het kamp had leren kennen.

Immers, een deel van de problemen in de samenleving kwam voort uit beknellende kaders die werden opgelegd door de kerk en de sociale controle. De bevrijding van deze kaders en je eigen geweten volgen was de rode draad in een groot deel van de samenleving. Dit werd niet alleen bevrijding, maar ook emancipatie genoemd.

Veel goeds

Uiteraard heeft de emancipatie van groepen mensen in die periode veel goeds gebracht. Mensen werden erkend en kregen letterlijk een eigen stem. Onze ouders die hebben geknokt en gestreden voor vrijheid moeten we hiervoor oprecht bedanken: dank lieve ouders!

Maar het vrijheidsideaal raakte ook aan haar grenzen. Ondanks dat de landen om ons heen zich met schrik en verbazing afvroegen wat er in Nederland toch aan de hand was, emancipeerden wij hier driftig door. Wij waren onze tijd immers ver vooruit, wij waren het gidsland voor de wereld om ons heen. Anderen zouden deze fase van nieuwe ‘verlichting’ weldra ook gaan bereiken.

De drugsexperimenten ontaardden als snel in horden zombies die verslaafd door de grote steden trokken. Jongeren die van huis en haard waren vertrokken en samenschoolden in kraakpanden, leverden ware veldslagen met de gevestigde orde. Weggelopen kinderen raakten verstrikt in pedofiele netwerken en vrouwen werden onder het mom van vrijheid steeds meer als lustobject benaderd. Normen en waarden binnen het onderwijs en hulpverlening stonden op basis van uitwassen en incidenten steeds vaker ter discussie.

Docenten aan de sociale academie en hulpverleners pochten nog een lange tijd na over hun drugs-of incestverleden. Immers als je wat ervaren had, telde je in die dagen mee. Binnen sommige instellingen verloren therapeuten en groepsleiders ook het zicht op normen en waarden in relaties. Zij hadden niet alleen onderling steeds vaker wisselende en intieme relaties, maar ook met pupillen of met ouders van pupillen.

Doorgeslagen

Het vrijheidsideaal is op onderdelen dus totaal doorgeslagen. En nu zijn wij op zoek naar de weg terug. De commissie-Samson houdt ons een spiegel voor. Kinderen worden misbruikt door hulpverleners en onvrijwillige seksuele relaties worden niet onderkend. De zogenoemde bevrijdingsjaren hebben dit gedrag eerder gedoogd dan ingeperkt. Het moest allemaal maar kunnen. Niemand wilde voor conservatief of klikspaan doorgaan, dus je hield je mond. Slachtoffers voelen zich eenzaam, niet gehoord en miskend, zo blijkt uit het rapport van de commissie-Samson.

De jeugdhulpverlening staat nu voor de taak het liberale vrijheidsideaal verder in te perken. Terwijl de hele samenleving nog gretig gebruik maakt van de verworven vrijheden, ligt er bij ons een dringend appel: stel duidelijk grenzen en neem krachtige maatregelen.

Teugels aanhalen

Hierbij geloof ik niet in camera’s en detentiemechaniekjes in de nachtelijke uren. Een moreel gezond en fris klimaat begint bij de medewerkers en het management zelf. Het is niet alleen de opgave van de hulpverleners, maar ook van de nieuwe generatie ouders. Het is altijd makkelijker om de teugels te laten vieren dan ze nu weer aan te halen.

Maar aanhalen, dat moet. ‘Ik geef om je, en daarom laat ik je vrij’ verandert in een nieuw paradigma: ‘Ik houd van je en daarom stel ik ook grenzen!’
Ik hoop dat mijn kinderen en kleinkinderen straks zullen zeggen: bedankt lieve ouders! En kinderen in de zorg: bedankt lieve hulpverleners, je hebt me met respect geholpen.

Gabriël Anthonio is directeurbestuurder van Jeugdhulp Friesland en behandelcentrum Woodbrookers in Kortehemmen