Op school kan een kind zich om allerlei redenen afgewezen voelen. Foto: SXC

Het leven is niet makkelijk; het zit vol gebeurtenissen en omstandigheden die ervoor kunnen zorgen dat mensen zich afgewezen voelen. Zelfs vóór de geboorte kan iemand al afgewezen worden, als de zwangerschap bijvoorbeeld ongewenst is. Afwijzing kan ook na de geboorte zijn intrede doen, als het kind niet aan de verwachtingen van de ouders voldoet en de roze wolk plaats maakt voor de harde realiteit.

Een kind wordt bijvoorbeeld negatief vergeleken met de andere broers en of zussen. Of het merkt niet dat er van hem gehouden wordt. Mogelijk wordt een kind zelfs mishandeld, in woorden of lichamelijk, of seksueel misbruikt.

Niet bij de groep

Ook in latere fasen van het leven er van alles gebeuren waardoor kinderen het idee krijgen dat ze niets waard zijn. Op school wordt een kind bijvoorbeeld afgewezen omdat het zich anders kleedt of zich anders gedraagt. Het hoort niet bij de groep, wordt stelselmatig als laatste gekozen bij sport en niet uitgenodigd op feestjes. Er zijn geen vrienden of vriendinnen.

Ook als iemand volwassen is, kunnen gevoelens van afwijzing een voedingsbodem vinden. Als hij of zij bijvoorbeeld geen partner vindt en dreigt ‘over te blijven’. Of iemand is wel getrouwd maar heeft niet het idee dat de liefde en trouw wederzijds zijn.

Totaalplaatje

Afwijzing kan verschillende gevolgen hebben. Denk hierbij aan gevoelens van minderwaardigheid, depressie en wantrouwen. Vaak ook bouwt iemand een muur om zichzelf heen waar niemand nog doorheen komt. Daardoor hoeft hij of zij niet meer de confrontatie aan te gaan met onplezierige zaken, maar is er ook sprake van een alsmaar groeiende eenzaamheid. De persoon raakt meer en meer verward in zijn eigen denken.

Het continu gefixeerd zijn op zichzelf en op de problemen, zorgt ervoor dat de gevoelens van minderwaardigheid steeds groter worden. Uiteindelijk kan iemand van afwijzing letterlijk ziek worden. Voor sommigen ligt verslaving op de loer: zij willen voor de pijn vluchten in om het even welk genotsmiddel. Anderen overwegen zelfmoord.

Loskomen

Wat kun je doen als je te maken hebt met gevoelens van afwijzing? Ten eerste is het belangrijk om te weten dat het moeilijk is los te komen van deze gevoelens. Dit is zeker het geval als ze al heel lang deel zijn van het leven. Als je wilt loskomen van afwijzing, zul je erachter moeten komen waar de wortels van die afwijzing liggen.

Vervolgens ga je in kaart brengen wat de gevolgen van de afwijzing zijn. Als het totaalplaatje wat duidelijker is geworden, komen er keuzes in beeld.

De belangrijkste keuze is om de strijd aan te gaan met onverwerkte zaken uit het verleden of dingen waarmee je op een verkeerde manier bent omgegaan. Dat is essentieel, ook als je bang bent voor de gevoelens en gedachten die dit met zich mee zal brengen. Het is verstandig om hier hulp bij te zoeken, bijvoorbeeld van hulpverleners of van goede en betrouwbare vrienden.

Onzekerheid

Iemand die in zijn leven veel met afwijzing te maken heeft gehad is Mat (47). Als hij een oorzaak moet aanwijzen voor zijn jarenlange onzekerheid en gemis aan zelfvertrouwen, dan komt hij uit bij de manier waarop zijn vader hem heeft opgevoed.

“Hij pakte mij vaak de dingen uit handen. Het lukt jou toch niet, zei hij dan om vervolgens zelf aan de slag te gaan. Hij gaf me sterk het gevoel dat ik niets kon en hij zei dat soms zelfs letterlijk. Daar ben ik in gaan geloven. Mijn zelfvertrouwen ebde langzaam weg en ik kwam tot de conclusie dat ik niets goed kon doen.”

Terugtrekken

Op school valt Mats onzekerheid ook op. “Ik durfde niet hardop in de klas te spreken. Een spreekbeurt was al helemaal een ramp. Ik had faalangst voor toetsen en examens en was bang voor de reactie van anderen op mijn woorden. Dus trok ik me terug.”

Als Mat zestien jaar is begint hij aan zijn eerste baan. Als boomkweker werkt hij dagelijks samen met een groep van zo’n tien collega’s. Dat werkt de onzekere Mat op de zenuwen en dus zoekt hij vaak een plekje om alleen te werken.

Toch wordt de stress op het werk zo groot dat het niet lang duurt dat hij alleen de deur uit durft te gaan als hij een slok alcohol genomen heeft. Dat ontspant hem namelijk en Mat ontdekt dat hij op deze manier zijn onzekerheid wat kan verbergen. Mat is dan twintig jaar en een ‘probleemdrinker’. Uiteindelijk raakt hij zwaar verslaafd.

Openstellen

Nu, bijna dertig jaar later, heeft Mat bij De Hoop afgerekend met zijn verslaving. In de eerste weken van zijn opname brokkelde de muur om zijn hart langzaam af. Waar hij eerst iedereen op afstand hield heeft hij, door stille tijd met God en door de liefdevolle reactie van de mensen om hem heen, geleerd om zich open te stellen.

“Het heeft lang geduurd, maar ik weet nu dat ik er mag zijn. Gewoon zoals ik ben. Ik leer nog steeds dagelijks om niet meer te reageren uit afwijzing. Mijn zelfvertrouwen groeit met de dag. Al die jaren heb ik dit proces vermeden door alcohol mijn probleem te laten maskeren.

Mijn advies aan mensen die kampen met de gevolgen van afwijzing is dan ook: loop er niet voor weg, maar zoek hulp. Zoek God, want daar is Liefde te vinden. Daar begint het proces van herstel!” 

De Hoop biedt hulp aan kinderen, jongeren en volwassenen, bij verslaving en bij psychische problemen, waaronder ook afwijzing. Er is hulp mogelijk in de vorm van gesprekken of klinische behandeling. Kijk voor het hulpaanbod op www.dehoop.org of neem contact op het met De Hoop ggz via (078) 6 111 111 of info@dehoop.org.