Gisteren zaten de onderhandelaars en informateurs voor het eerst aan de onderhandelingstafel. Foto ANP

Er heerste veel argwaan over het idee om de formatie volledig in handen van de Tweede Kamer te leggen en de koningin min of meer buitenspel te zetten. De Tweede Kamer is in het verleden niet altijd doortastend geweest om dit soort belangrijke beslissingen zelf te doen. Gevreesd werd voor het ‘hangende-pootjesscenario’: een volledige chaos met als resultaat alsnog een tocht naar de koningin.

Normaliter gaan alle lijsttrekkers de dag na de verkiezingen bij de koningin langs met advies. De vorstin benoemt dan een informateur van de partij die het grootste is geworden om te inventariseren wat de beste coalitiemogelijkheden zijn.

Die praat dan met iedereen, komt tot een conclusie en stelt voor een bepaalde combinatie nader te onderzoeken. Uiteraard op gezag van de desbetreffende partijen, die ook al de nieuwe informateur (s) voordragen.

Dichtgetikt

De procedure die deze week is gevolgd, verschilt hier nauwelijks van. Alleen ging niet iedereen langs paleis Noordeinde, maar ging men in het Kamergebouw rond de tafel zitten. Met als resultaat dat Henk Kamp verkenner werd -een rare term met een hoge Jonge Woudlopersgehalte.

Al verschilde zijn taak niet met die van een eerste informateur. En van die openheid viel ook weinig te merken. Het debat van donderdag was door VVD en PvdA al volledig dichtgetikt. Het enige openbare wat deze formatie heeft opgeleverd was het weinig verrassende verslag van Kamp.

Want al die partijleiders hadden hun advies direct na hun gesprek met Kamp ook al tegen de gereedstaande verslaggevers gezegd.

Snel

Vanaf het begin ging het snel. Dat ligt aan Henk Kamp, een no-nonsense man die rechttoe rechtaan werkt, en aan het feit dat de combinatie VVD/PvdA wel erg voor de hand ligt. Althans, als de VVD als grootste partij en winnaar het initiatief mag nemen. Andere smaken hebben de liberalen niet.

Zowel VVD-leider Rutte als PvdAvoorman Samsom straalden uit dat ze er een snelle formatie van willen maken. Dat kan ook, omdat ze maar met zijn tweeën zijn. De vorige tweepartijenkabinetten, de drie kabinetten-Lubbers, waren ook allemaal in anderhalve maand geformeerd. En alleen de tweede viel voortijdig.

Gemak

Waarom zouden we daarom met sinterklaas geen kabinet cadeau krijgen? Alle geruchten wijzen op een goede professionele stemming tussen VVD en PvdA, Rutte en Samsom lijken het ook persoonlijk goed te kunnen vinden en beide zijn overtuigd van een gevoel van urgentie: de crisis en het ongeduld van de kiezers.

Toch formeert Rutte iets minder op zijn gemak dan Samsom. De laatste kan eisen stellen, terwijl de VVD’er met zijn rug tegen de muur staat. Het wordt voor Rutte deze combinatie of vier jaar oppositie. Samsom kan altijd nog dreigen te breken. Want de combinatie PvdA-SP-CDA-D66 is ook altijd nog mogelijk.

Het is de vraag hoe Samsom deze achterdeur uitbuit: om de VVD te dwingen tot het uiterste te gaan of als een serieuze optie die ook nog het onderzoeken waard kan zijn, mocht de poging met de VVD stranden.