De politieke islam heeft razendsnel het vacuüm opgevuld dat is ontstaan in de nasleep van de Arabische Lente. Foto: EPA

Aanleiding voor de betogingen in de Arabische wereld is een obscuur filmpje op het internet waarin door toedoen van een Egyptisch-orthodoxe Koptische man in Californië, de islam belachelijk wordt gemaakt. De betogers zijn woedend dat de VS toestaan dat hun profeet Mohammed, die hen het meest dierbaar is, belachelijk wordt gemaakt. Ze hebben gezien de religieuze gevoeligheden het recht om boos te zijn, maar het geweld dat met de betogingen gepaard gaat verdient scherpe afkeuring.

Wereldvisies

De VS benadrukken dat de film verwerpelijk is maar dat die op grond van het recht op vrije meningsuiting in een moderne, vrije samenleving niet verboden kan worden. Voor de betogers is dat onbegrijpelijk. Het filmpje is in Amerika gemaakt, dus Amerika had het kunnen verbieden, vinden zij. De vrijheid die het Westen als een van de belangrijkste verworvenheden beschouwt, zien veel moslims als een ondermijning van hun geloof en tradities.

Hier botsen twee wereldvisies op elkaar. ‘Zij’ zien Westerse normen en waarden als een bedreiging voor hun traditionele manier van leven. ‘Wij’ vinden dat een individu vrij is om te denken en te zeggen wat hij wil, zonder bemoeienis van religieuze en/of wereldlijke leiders.

In het Westen wijzen sommigen er op dat de anti-Westerse leuzen, de aanvallen op diplomatieke posten en de vlagverbrandingen niet te serieus moeten worden genomen. Het zou maar om een betrekkelijk gering aantal betogers gaan.

Maar het feit dat de gewelddadige betogers bijna zonder enig tegengeluid hun gang kunnen gaan, wijst er op dat het protest breed wordt gedragen. Het kan ook zijn dat gematigden zich er niet tegen uit durven te spreken omdat zij zich geïntimideerd voelen door de radicale moslims.

Koersbepalend

Duidelijk is dat in beide gevallen de politieke islam razendsnel het vacuüm heeft opgevuld dat is ontstaan in de nasleep van de Arabische Lente. Het mag dan gaan om een relatief klein aantal extremisten, zij bepalen wel voor een belangrijk deel de koers die de Arabische wereld vaart. Daarom doen de politieke en religieuze leiders van de landen waar gewelddadige betogers de straat zijn opgegaan ook niet hun best er op te wijzen dat de film geen georganiseerde Westerse aanval is op de islam.

De Westerse inspanningen om islam en moderniteit met elkaar te verzoenen, zijn tot nu toe mislukt. In Irak en Afghanistan is er geen sprake van een democratische gezindheid bij de meeste burgers. De Arabische Lente, die van harte werd ondersteund door het Westen, heeft ook niet gebracht waarop werd gehoopt.

De teleurstelling daarover kan in het Westen uitmonden in moedeloosheid. Maar de regio is gezien de mensenrechten, de positie van niet-islamitische minderheden en de strategische ligging te belangrijk om aan zich zelf over te laten. De enige optie is om met elkaar in gesprek te blijven en er op te wijzen dat geloof en democratie niet op gespannen voet met elkaar hoeven te staan.