Henk van der Laan
zaterdag 15 september 10:17
Bij het betreden van het stembureau had ik het al kunnen zien. Natuurlijk zou Geert Wilders wel verliezen. Die door hem voorspelde gordijnbonus zou hij niet krijgen. Er hingen namelijk helemaal geen gordijnen voor de stemhokjes.
CDA-staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (midden) reageert vol ongeloof op de eerste prognose op de verkiezingsavond. Foto ANP
Oké, dat is flauw. Wilders bedoelde natuurlijk dat mensen niet tegen opiniepeilers zouden zeggen dat ze PVV gingen stemmen, maar het wel deden. De afgelopen twee keer was dat ook zo. In 2006 was Wilders ongeveer vijf zetels voorspeld, hij kreeg er negen. In 2010 leek een verdubbeling het maximaal haalbare, maar de PVV kwam uit op 24. Stemmen op de PVV was niet politiek correct.
Gekke outsider
Doordat Geert Wilders gedoogpartner werd, was hij niet meer de gekke outsider. Hij was in Den Haag geaccepteerd als normaal politicus, in elk geval door VVD en CDA.
Maar toen liep hij weg van het Catshuisoverleg. Als het aankwam op de machtsvraag bleek een stem op de PVV een weggegooide stem. Wie een rechts kabinet wilde hebben en PvdA of SP uit het Torentje wilde houden, moest deze week wel VVD stemmen. Daarom heeft Geert Wilders verloren.
Volkspartij
Daar komt bij dat de VVD een goed alternatief geworden is. Van een elitaire club van gegoede heren is de VVD een brede rechtse volkspartij geworden. Toen Mark Rutte halverwege de verkiezingsavond de Scheveningse strandtent binnenliep, zongen de partijleden hem toe: ‘Marrek bedankt. Marrek, Marrek, Marrek bedankt’. Bij de vorige monsterscore van de VVD, in 1998, zongen de VVD‘ers toenmalig partijleider Frits Bolkestein nog toe met ‘For he’s a jolly good fellow’. Zie hier de veranderde VVD.
Deze karakterwisseling bij de VVD is negatief voor de PVV. Kiezen voor de PVV is een keuze voor onversneden rechts geluid in Den Haag, een keuze voor de VVD voor rechts beleid. Uiteindelijk heeft de rechtse kiezer meer aan het laatste. Rutte moet alleen wel opletten dat door regeren met de PvdA al die gewonnen kiezers niet weer teleurgesteld terugkeren naar Wilders.
CDA
Er is nog een partij die geraakt wordt door de nieuwe positie van de VVD. Dat is het CDA. Dat het CDA kiezers verliest heeft natuurlijk veel te maken met de secularisering. Daardoor slinkt de natuurlijke achterban van het CDA. Maar dat speelt als sinds de late jaren zestig. Toen al verloren de christelijke partijen.
Na de fusie in 1980 van ARP, CHU en KVP tot CDA werd deze neergang gekeerd. Mannen als Ruud Lubbers en Jan Peter Balkenende spraken veel kiezers aan die niet per se christelijk waren. Maar er werd een degelijke en fatsoenlijke koers gevaren, rechts van het midden.
Dat was ook het doel. Het CDA moest vanaf het begin niet een puur christelijke partij zijn, maar een christelijk georiënteerde partij waar alle Nederlanders zich bij thuis konden voelen. Een catch all party, in politicologenjargon. De VVD was toen nog een partij voor mannen met sigaren en vrouwen met parelkettingen. Alleen in villadorpen als Haren, Wassenaar en Blaricum was de partij het grootst. Die tijd ligt nu ver achter ons.
De kiezers die het CDA in 2010 verloor aan de PVV zijn nu bij de VVD terechtgekomen. Alleen voor overtuigde christenen zijn de christendemocraten nog interessant. De VVD heeft de electorale rol van volkspartij aan de rechterkant van het CDA overgenomen. Waarschijnlijk definitief.