Infographic ANP

,,Toch zal het een lastige formatie worden, zo vermoed ik. VVD en PvdA lijken tot elkaar veroordeeld, maar ze verschillen op essentiële punten toch erg veel van elkaar. Denk maar eens aan de hervorming van de woningmarkt, waar de PvdA de hypotheekrenteaftrek fors wil aanpakken en de VVD er aan wil blijven vasthouden. Ook op het terrein van Europa zijn er flinke accentverschillen, maar beide hebben in ieder geval realistische standpunten. Het ging tijdens de campagne niet over de vraag wel of niet Europa, maar over de vraag hóe we met de EU omgaan. VVD en PvdA komen er denk ik wat dit betreft samen wel uit.”

Achterkamertjes

De (in)formatie zal dit jaar voor het eerst niet meer via de koningin lopen. Voermans ziet hiervan de voordelen wel in. ,,Je kunt natuurlijk nu wijzen op het gevaar van achterkamertjes waarin alles wordt bekonkeld, maar dat had je in het oude systeem ook. Dat heb je sowieso altijd in de politiek. Hét grote voordeel is dat de partijen zich nu voor hun gedrag moeten verantwoorden aan de Tweede Kamer. Ik verwacht dat het (in)formeren vlotter zal gaan. Bij provincies en gemeenten gaat het altijd al zo en daar worden zeer snel coalities gevormd. Maar de landelijke politiek moet het nu voor het eerst doen. Dat vraagt vast leergeld, dus we zullen moeten afwachten hoe het uitpakt.”

Overwinningsnederlaag

Politicoloog Sytze Faber vindt dat een coalitie tussen VVD en PvdA niet goed zal uitpakken. ,,Ze kunnen net als vroeger Paars zaken tegen elkaar uitruilen, maar ik zie de PvdA bijvoorbeeld nog niet meer marktwerking in de zorg toestaan. Als dat coalitiebeleid wordt dan loopt hun achterban leeg in de SP. Een paarsachtige constructie mist de interne stabiliteit om een succes te worden.

Volgens Faber is een minderheidscoalitie die regeert met wisselende meerderheden een betere optie. ,,Voorwaarde is dan wel dat je een intern stabiel kabinet hebt met mensen die goed met elkaar kunnen werken en elkaar vertrouwen.”

De politicoloog ziet in de verkiezingsuitslag een overeenkomst met 1977. ,,Toen haalde na de val van het meest linkse kabinet ooit de PvdA een monsterscore, maar was niet in staat dit te verzilveren met een nieuw kabinet. De beroemde overwinningsnederlaag van Den Uyl. Nu dreigt hetzelfde voor Rutte. Na het meest rechtse kabinet ooit, haalde de VVD een superuitslag. Rutte moet oppassen dat hij niet in dezelfde val trapt als Den Uyl destijds.”

Vermalen

Faber vindt dat het CDA beslist niet moet toetreden tot een VVD-PvdA-coalitie om die aan een meerderheid in de Eerste Kamer te helpen. ,,Dat is vragen om moeilijkheden. Je hebt daar als onderliggende partij niets te zoeken. Je wordt vermalen, en ik denk dat ook D66 er wel voor oppast om zich zo te laten gebruiken.”
,,Voor het CDA, dat zich hol heeft geprofileerd met het woord 'samen’, wordt het tijd om eens lang na te denken over zijn fundamentele waarden. De laatste tijd werd deze partij gekenmerkt door ideologische leegte en gebrek aan politiek vernuft.”

Hoogleraar internationale economie Eelke de Jong had niet verwacht dat VVD en PvdA zoveel zetels zouden bemachtigen. ,,Het is duidelijk dat er wat gedaan moet worden in Nederland en VVD en PvdA kunnen nu zo aan de slag. Ze moeten het samen doen.” De Jong is blij dat de populisten hebben verloren. ,,Als gevolg van hun grote monden zijn we veel invloed kwijtgeraakt in Europa. Alle belangrijke posten in de verschillende instellingen worden bevolkt door mensen uit het zuiden van Europa. En die hebben toch een hele andere opvatting over hoe je omgaat met de economie.”