Diederik Samsom tijdens een campagnedag op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. Foto: ANP


Een bandwagon is het karretje waar de fanfare op zit in een variété-optocht. Genoemd naar de negentiende-eeuwse Amerikaanse clown Dan Rice die zijn bandwagon gebruikte in zijn campagne voor de latere president Zachary Taylor. Hij riep het publiek hem te volgen met de kreet ,,Jump on my bandwagon”.

Politicologen gebruiken deze term nu voor het gedrag van veel kiezers om zich aan te sluiten bij de partij of kandidaat die het goed doet. Het is immers fijn om bij het winnende kamp te horen.

Duiding

Politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam deed in mei onderzoek naar het bandwagon-effect. Hij gebruikte hiervoor leden van het testpanel van EenVandaag en hij liet hen dezelfde peiling van Maurice de Hond zien.

Verschillende groepen proefpersonen kregen verschillende teksten over de PvdA bij de peiling te zien. ’Groei sinds vertrek Cohen’, ‘Nagenoeg onveranderd sinds vorige week’ en ‘Verlies sinds 2010’. Alle drie zijn waar, maar hebben wel een andere lading: positief, neutraal en negatief. Wat bleek? Niet de peiling, maar de duiding erbij bleek invloed te hebben op het kiesgedrag.

Het maakt dus enorm veel uit wat er bij een peiling gezegd wordt. Hoe dan ook, de PvdA staat nog steeds in alle peilingen op enkele zetels verlies, maar vergeleken met een peiling van drie maanden geleden is Samsom bezig met een opmars. En aangezien bij peilingen vaker vergeleken worden met de vorige peiling wordt net gedaan alsof de PvdA wint en de SP verliest. Terwijl in vergelijking met de verkiezingen van 2010 het omgekeerde het geval is.

Peilingen hebben dus een vliegwieleffect. Ze geven een trend weer, maar zwengelen dezelfde trend ook weer aan. Partij Y wint in de peiling, dat wordt gemeld, en daardoor besluiten nog meer mensen voor de winnaar te kiezen zodat partij Y nog verder stijgt in de volgende peiling.

Grassroot

Het is echter te flauw om de opmerkelijke opgang van de PvdA alleen aan de peilingen op te hangen. Want als peilingen een eigen werkelijkheid scheppen, dan is er dus ook nog een andere werkelijkheid. En dat is gewoon slim campagnevoeren. Lijsttrekker Diederik Samsom heeft niet alleen een paar goedgesneden pakken mét stropdas aangeschaft, zijn haar weer een beetje laten groeien en een rustige debatstijl met lagere stem aangemeten.

PvdA-voorzitter Hans Spekman wil dat zijn partij dichter bij de mensen staat en dus is de PvdA nu bezig met wat in Amerika grassroot heet. Niet de kiezers alleen proberen te bereiken via alleen spotjes en tv-debatten of zelfs spreken in zaaltjes, maar door persoonlijk mensen te benaderen. Een team van partijfunctionarissen en vrijwilligers kreeg de taak van Spekman om voor de verkiezingen 500.000 mensen te spreken, in persoon of over de telefoon, en te overtuigen voor de PvdA. Volgens het partijbureau zijn er nu al meer dan 900.000 mensen benaderd.

Handwerk

De opmerkelijke opkomst van de PvdA en Samsom kan dus verklaard worden door kuddegedrag, peilingen en pr-trucs. Het heeft ook te maken met ouderwets politiek handwerk. Kiezers lopen misschien snel achter de fanfare aan, een partij moet wel zorgen dat er een fanfare met goede muzikanten is.