Bij de televisie-debatten gaat het er vooral om wie de meest flitsende opmerkingen maakt. Foto: ANP

Het CDA verliest naar alle waarschijnlijkheid op 12 september opnieuw stemmen; de boodschap en het praktiseren van het radicale midden lijken de teruggang niet te kunnen keren.

Zichtbaarheid

Intussen slagen andere partijen er in hun zichtbaarheid te vergroten. De PvdA met Samson lijkt steeds meer op stoom te komen. De politiek leider wordt steeds zelfbewuster en verstandiger bij optredens. De VVD heeft zich sinds het partijcongres volop in de campagne gestort.

Rutte hield daar een speech die het liberaal zelfbewustzijn vooral defensief versterkt. Zijn toespraak was anti-socialistisch. Rutte wil doen geloven dat het in dit land gaat over socialisten en liberalen, meer smaken waren er niet. Roemer van de SP blijft hameren op zijn geliefde onderwerpen, met name Europa en zorg. maar of hij voldoende uithoudingsvermogen heeft om het met die thema’s te redden, is de vraag.

En dan is er Wilders. Diens blazoen lijkt hier en daar af te bladderen. Veel PVV-stemmers zijn niet tevreden over de daden van Wilders. Die blijkt toch niet de opruimer van het Grote Ongenoegen. En het optreden van Wilders in het Catshuis wordt niet door iedere fan gewaardeerd.

Gevat reageren

De korte campagne voor 12 september wordt gedomineerd door de televisie-debatten. Daarbij gaat het er vooral om wie de meest flitsende opmerkingen maakt; gevat reageert en lachers op zijn hand weet te krijgen. De winnaar is niet degene die het meest inhoudelijke verhaal heeft gehouden, maar de man die het beste voldoet aan criteria die niets met inhoudelijkheid te maken hebben. De debatten versterken de scheefgroei naar een televisie-democratie.

Hoe waar dat ook is, er is meer. Kiezers kijken wel degelijk ook naar daden van de partijen. Zo heeft het CDA geen stemmen gewonnen door bijvoorbeeld het gedoe met het studiegeld; eerst de boete bedenken; die vervolgens willen afschaffen en tenslotte er niet in slagen een meerderheid voor een alternatieve dekking van de opbrengst te vinden.

Versimpeling

De VVD zou weleens last kunnen krijgen van de versimpeling in het schema van socialistisch en liberaal door Rutte. Onder de VVD-aanhang zullen zeker kiezers zijn die zich realiseren dat Rutte inhoudelijk toch wel erg mager is.

Zijn beeld: met de socialisten is iedereen gelijk want iedereen is arm, klopt ook historisch niet. Het kabinet Van Agt-Wiegel liet het begrotingstekort oplopen tot boven de tien procent. Het voorafgaande kabinet, dat van PvdA-voorman Den Uyl, kwam niet boven de vier procent.

Wellicht komen er ook steeds meer mensen die zich ergeren aan de zwijgzaamheid van de partij. De partij kon het zich permitteren om steeds buiten discussies te blijven. Over de site voor klachten over Oost-Europeanen, bijvoorbeeld. Zijn aanhang leek het te waarderen dat de VVD zich verhief boven het politiek gekissebis, maar of die waardering tot 12 september blijft?

Er valt uit veel te kiezen, op 12 september; uit meer dan de televisiedebatten willen laten zien.