Asielzoekers in het asielzoekerscentrum in Laren. Wie als vreemdeling hier een nieuwe toekomst wil opbouwen, moet daarvoor de ruimte krijgen om die nieuwe toekomst te verdienen. Foto: ANP

In het politieke debat duikt van tot tijd de verwijzing naar de joods-christelijke wortels van onze Nederlandse cultuur op. Daar is op zich niets mis mee, want de inrichting van onze samenleving is - ook na de verzuiling - in hoge mate gestoeld op normen en waarden die uit de joods-christelijke tradities voortkomen.

Het dreigt echter mis te gaan zodra de verwijzing naar die joods-christelijke wortels als argument gebruikt wordt om andere tradities uit te sluiten, als barrière voor een open maatschappij - terwijl die feitelijk bij de bedoelde joods-christelijke traditie hoort. En dat is precies wat er gebeurt in het debat rond de islam en het vreemdelingenbeleid.

Inclusiviteit

Wie de joods-christelijke traditie werkelijk serieus neemt, komt tot de conclusie dat daarin geen exclusiviteit maar juist inclusiviteit de norm is. De vreemdeling geniet in deze traditie niet alleen rechten maar zelfs voorrechten. Onderdak, verblijf, bescherming, een maaltijd. De vreemdeling is welkom, juist omdat hij vreemdeling is. Hij wordt meegerekend en er wordt rekening met hem gehouden.

De joods-christelijke traditie gaat overigens nog verder. De inclusiviteit geldt niet alleen de vreemdeling maar alle zwakken in de samenleving: de weduwe, de wees, enzovoorts.

Als de Nederlandse politiek zich beroept op zijn joods-christelijke traditie zal zij zich moeten inspannen dat te vertalen naar een beleid dat daar recht aan doet. Dat zou moeten leiden tot een open maatschappij waar toekomst van groter belang is dan herkomst of afkomst. Ook waar het bijvoorbeeld het vreemdelingenbeleid betreft.

Muren

Wie vreemdelingen of mensen met een ander dan het joodse of christelijke geloof bij voorbaat afdoet als profiteurs, gelukzoekers of extremisten kijkt vooral naar begrenzingen en hoopt zo beschermende muren op te trekken. Die schept op voorhand een land van begrensde mogelijkheden. Wie vooral naar kansen en mogelijkheden kijkt, beziet het vreemdelingenbeleid met andere ogen.

In ons sociale beleid beginnen we dat steeds beter te begrijpen. Kijk niet naar iemands beperkingen, maar ga uit van wat zijn of haar mogelijkheden zijn. De overheid niet als eerst aangewezene om individuele problemen (armoede, geen werk, een lichamelijke of geestelijke handicap, een sociale uitsluiting, een schuld of een verslaving, et cetera) op te lossen, maar als laatste steun als alle andere mogelijkheden niet werken.

Verantwoordelijk

In het vreemdelingenbeleid zou iets dergelijks de norm moeten zijn. Ook een asielzoeker blijft in laatste instantie zelf verantwoordelijk voor zijn of haar toekomst en dat van zijn gezinsleden. Ook wanneer hij door politiek of economisch geweld die toekomst niet in het land van geboorte kan realiseren.

Het benadrukken van kansen leidt tot een ander opvangstelsel. Niet of slechts kort in asielzoekerscentra, maar het bieden van kansen door tijdelijke ondersteuning en om binnen een bepaalde tijd zelf werk en inkomen te vinden. Lukt dat niet dan is terugzending naar het land van herkomst de logische consequentie.

Dat geldt met name de economisch gedreven immigratie. Voor politiek en geweld gedreven vluchtelingen - vervolgden - zal een ander beleid uitgestippeld moeten worden, wil het voldoen aan de joods-christelijke traditie. Rekening houdend met al of niet onomkeerbaarheid, mogelijkheden tot inburgering naast traumaverwerking, en dergelijke. Maatwerk is hier geboden.

Ruimte voor toekomst

Een dergelijk asielbeleid haalt het beste uit de nieuwkomers naar voren. Wie als vreemdeling (niet-EU, want daarvoor hebben we andere regels afgesproken) hier een nieuwe toekomst wil opbouwen, moet daarvoor de ruimte krijgen om die nieuwe toekomst te verdienen. Niet het ontvluchten van het verleden maar het streven naar een nieuwe toekomst kan dan voorop staan.

Bovendien is ons land er bij gebaat: bij verjonging, bij nieuw elan, bij nieuwe bijdragen aan de vorming van onze cultuur. Normen en waarden kun je niet voorschrijven maar moeten als vanzelf het nastreven waard zijn. Zo kan ons land weer veranderen in een land van onbegrensde mogelijkheden, voor ingezetenen zowel als voor nieuwkomers.

Huub Lems is voorzitter van de stichting vriendenkoepel migrantenkerken SKIN. Hij schreef dit artikel op eigen titel.