Het ‘Pact voor groei en banen’ verwijst ook expliciet naar het belang van duurzame groei. Foto: EPA

De Sportzomer is nu echt voorbij, en met de nodige vertraging maakt Nederland zich op voor iets heel anders: de verkiezingen van 12 september. Waar gaan die verkiezingen over? Het antwoord op die vraag lijkt voor de hand te liggen: over Europa.

Retoriek

De vanzelfsprekendheid van dat antwoord wordt in de eerste plaats bepaald door de retoriek waarmee Geert Wilders op 21 april het kabinet-Rutte/Verhagen opblies: ,,Anders dan de VVD en het CDA weigert de PVV zich neer te leggen bij het dictaat van Europa.” Hiermee doelde Wilders op de in zijn ogen door ‘de Brusselse bureaucraten’ opgelegde norm voor een begrotingstekort van maximaal 3 procent.

De verkiezingen gaan dus over Europa. Eindelijk, zullen velen zeggen. Dat geldt vooral voor de tegenstanders van verdere Europese integratie, want zij werden de afgelopen jaren niet moe te beweren dat er te weinig over Europa werd gediscussieerd en dat een politieke elite Nederland stilzwijgend de Europese Unie had ingerommeld.


Maar wij zien nog twee andere redenen om positief te zijn over Europa als hét centrale onderwerp waarover Nederlanders op 12 september kunnen gaan stemmen. Een: Wilders heeft er inderdaad voor gekozen de vreemdeling te laten vallen als eerste prioriteit, en daarvoor zijn bezwaren tegen Europa in de plaats gesteld. Zo werd Europa de splijtzwam van het gedoogkabinet, en het hoort bij een serieuze democratie om de verkiezingen dan ook te gebruiken voor een grondige discussie daarover. Nu die kans zich voordoet moeten we die vooral niet laten lopen.

Grensoverschrijdend

Twee: ook typisch nationale onderwerpen als de hervorming van de woningmarkt, het pensioenstelsel, de arbeidsmarkt, de gezondheidszorg en aanverwante zaken zijn natuurlijk allang niet meer typisch nationaal, maar in werkelijkheid net zo verbonden met grensoverschrijdende ontwikkelingen als de meeste andere aspecten van ons leven.

Al die nationale onderwerpen zijn mede afhankelijk van wat er elders in Europa gebeurt. Maar als dat zo is, dan kunnen we die Europese discussie ook maar beter zo openlijk mogelijk voeren.

Europese agenda

Zoals gezegd, de verkiezingen gaan dus (vooral) over Europa. Maar wat betekent dat in concreto? Naar onze overtuiging verdienen twee zaken thans de hoogste prioriteit op de Europese agenda. Een: de noodzaak de governance van de Europese Unie te hervormen. Twee: de even urgente noodzaak om in Europees verband serieus werk te maken van ‘groene groei’ en daardoor banen. Het toeval wil dat de Europese Raad op zijn meest recente bijeenkomst (28-29 juni) op beide punten belangrijke besluiten heeft genomen.

De Europese Raad boog zich toen over de voorstellen van EU-president Herman van Rompuy. Deze voorstellen waren door Van Rompuy ontwikkeld in nauwe samenwerking met de presidenten van de Europese Commissie (Barroso), de Eurogroep (Juncker) en de Europese Centrale Bank (Draghi). De positieve betrokkenheid van vier belangrijke Europese instituties bij deze voorstellen zegt iets over de draagkracht van het Plan-Van Rompuy.

Plan-Van Rompuy

Ook inhoudelijk beschouwen wij het Plan-Van Rompuy als de belangrijkste poging sinds het uitbreken van de eurocrisis om de governance van de Europese Unie te hervormen. Het Plan-Van Rompuy is samengesteld uit vier bouwstenen: (1) een Bankenunie; (2) een Begrotingsunie; (3) een verdere invulling van het Groeipact; en (4) een versterking van de democratische legitimiteit en verantwoordingsplicht. Die bouwstenen verdienen daarom in de verkiezingscampagnes van de komende weken de grootst mogelijke aandacht.


De Europese Raad heeft in juni de EU-president gevraagd zijn voorstellen nader uit te werken ten behoeve van de oktoberbijeenkomst van de Raad. In december wil de Raad dan tot goedkeuring van die voorstellen overgaan. Met andere woorden, een diepgaande discussie over het Plan-Van Rompuy levert een wezenlijke bijdrage aan de beraadslagingen op Europees niveau. Dit zou voor- en tegenstanders van het Plan-Van Rompuy evenzeer moeten aanspreken.

Duurzame groei

In zijn conclusies van 28-29 juni besprak de Europese Raad daarnaast de noodzaak van ‘groei, investeringen en banen’, dit alles om ‘Europa weer de weg naar slimme, duurzame en inclusieve groei te doen inslaan’. De Raad besloot zelfs tot een heus ‘Pact voor groei en banen’. Dat Pact verwijst ook expliciet naar het belang van duurzame groei - al had de Raad zich volgens ons nadrukkelijker en concreter moeten uitspreken over dit onderwerp.

Dit laatste geldt ook voor twee financiële voorstellen in het Pact: het besluit om 120 miljard euro te reserveren voor ‘snelwerkende groeimaatregelen’ en het voornemen om het uitleenvermogen van de Europese Investeringsbank (EIB) met zestig miljard euro te verhogen. Het zou goed zijn geweest als de Raad al op dit moment helder had bepaald dat deze 180 miljard euro voor ‘bijkomende investeringen’ het best bestemd kunnen worden voor groene groei. Dat levert immers banen op.

Sleutelrol

Wat ons betreft zou de EIB zelfs een sleutelrol moeten krijgen bij de beoordeling van groene investeringsprojecten. Zowel in Brussel als in de afzonderlijke lidstaten liggen er al legio van dergelijke projecten op de plank. Juist nu op steeds grotere schaal middelen worden vrijgemaakt voor groene groei, is het geboden een sterke organisatie met een bewezen staat van dienst en de hoogste financiële expertise verantwoordelijk te maken voor de selectie van die projecten - en wellicht ook voor de verdere uitwerking van het Pact. De EIB past naar onze mening uitstekend in dit profiel.

Ruud Lubbers is oud-premier en Paul van Seters is hoogleraar aan de TiasNimbas Business School, Universiteit van Tilburg.