Het Belgische federale parlement. Foto: ANP

Er klonken geen vreugdekreten toen eerder deze maand in het Belgische parlement het voornaamste hete hangijzer dat Vlaamse en Franstalige partijen verdeeld hield, de splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde (‘BHV’), uit de weg werd geruimd. De zaak was natuurlijk al beklonken bij de regeringsonderhandelingen in het najaar, toen het verzet van Franstaligen daartegen bijna had geleid tot een niet eerder geziene regimecrisis in België.

Gelijke behandeling

De kwestie had vooral een grote symboolwaarde: hij ging over de vraag of Vlamingen en Franstaligen voor de wet wel gelijk worden behandeld. Dat was niet het geval, zo had het Belgische Grondwettelijk Hof geoordeeld.

In het ongesplitste kiesdistrict, dat het tweetalige Brussel en de eentalige Vlaamse rand overkoepelde, konden Franstaligen buiten Brussel kiezen voor Franstalige politici in Brussel en zo Franstalige politici bevoordelen.

Kiezers in andere kiesdistricten hebben die bevoegdheid niet. Daarom was dit volgens het hoogste Belgische hof ontoelaatbaar. Wat de Vlaams-nationalisten daarbij verder dwarszat, was dat de reeds fors oprukkende verfransing van de Vlaamse rand erdoor werd gestimuleerd. 

Compromissen

Maar zoals elk communautair akkoord in België hing ook deze overeenkomst van compromissen aan elkaar. De Vlamingen zijn geporteerd voor het zogeheten territorialiteitsbeginsel (‘In Vlaanderen dient het Nederlands in bestuur, onderwijs en bedrijfsleven de norm te zijn’).

Dit vinden overigens ook de Walen voor hun regio. Ondanks de massale aanwezigheid van Vlaamse ‘gastarbeiders’ hebben de Walen  taalfaciliteiten voor deze mensen altijd afgewezen.

Maar dit beginsel is er niet op vooruitgegaan, nu de Franstaligen in het gesplitste district geschillen voor de rechtbank in hun eigen taal mogen blijven uitvechten, met daartoe nieuw aangestelde Franstalige magistraten. De vernederlandsing van de Vlaamse rand is daarmee in ieder geval niet gediend, aldus critici van het akkoord. 

Burgemeesters

Ook zijn de Vlamingen niet langer baas in eigen huis wanneer ze burgemeesters in de Vlaamse rand willen sanctioneren die de taalwetten overtreden. In het akkoord is bepaald dat daar nu Nederlandstalige én Franstalige rechters van de Raad van State over moeten beslissen. Dat belooft niet veel goeds, want in het recente verleden kwamen rechters soms tot zeer spitsvondige beslissingen, die bepaald niet bevorderlijk waren voor de oplossing van de taalconflicten.

Tenslotte heeft de goedkeuring van het akkoord over BHV als onherroepelijke consequentie dat de Vlaamse kiezers in de Vlaamse rand niet meer mogen stemmen op Vlaamse kandidaten in Brussel. Hoogstwaarschijnlijk kan Brussel daardoor niet langer een Vlaamse afgevaardigde naar het federale parlement sturen. Alle Vlaamse politieke partijen zouden daarvoor moeten samenwerken, maar het is zeer de vraag of ze daartoe bereid zijn.

Geen euforie

Van een euforie is dus na het akkoord bepaald geen sprake. Aan Franstalige zijde wordt met een zekere vrees gekeken naar de komende gemeenteraadsverkiezingen in oktober. De peilingen laten opnieuw een grote overwinning voor de Vlaams-nationalisten onder leiding van Bart De Wever zien.

Hij zou wel eens een kleine 40 procent van de stemmen kunnen behalen. Daaronder zou de regering van Elio di Rupo - waarvan christendemocraten, socialisten en liberale partijen van beide zijden van de taalgrens deel uitmaken - wel eens kunnen bezwijken.

Daarmee voelen de Franstaligen zich opnieuw voor het blok gezet. Zij speculeren al opnieuw over een scheidingsscenario. Met de dood in het hart hebben de Franstalige liberalen in het najaar concessies gedaan, maar dat is niet voor herhaling vatbaar, laten ze nu weten.

Confederatie

De Wever wil naar een confederatie waarbij Vlaanderen en Wallonië volledig verantwoordelijk worden voor hun eigen zaken en alleen samen beslissen over de hoofdstad Brussel. Alle andere Vlaamse partijen hebben zich daarvoor overigens in het recente verleden eveneens uitgesproken.

De macht van Brussel met zijn in meerderheid liberale politci zou onttakeld moeten worden. Een zeer onwaarschijnlijk scenario. Hoe dan ook, de communautaire vrede is in België met het BHV-akkoord nog bij lange na niet getekend.

Journalist Paul van Velthoven woonde in België en werkte later als Nederlands correspondent voor De Standaard en De Tijd.