Formeel heeft Nederland, net als alle andere staten van de EU zijn soevereiniteit behouden. Foto: ANP

Te lang was Brussel een non-item voor politici en burgers zowel in de verkiezingsstrijd als in de politiek van iedere dag. Dit terwijl ingewijden heel goed wisten dat het beleid van de Europese Unie op veel gebieden bepalend is voor de gang van zaken in dit land.

Stembusstrijd

Het is voorspelbaar dat het woord soevereiniteit veelvuldig zal worden gebruikt in de stembusstrijd. Met onderliggend de vraag hoeveel bepalende macht we bereid zijn over te dragen aan Brussel. Dat gebruik van het woord soevereiniteit zal ongetwijfeld tot onduidelijkheid en verwarring leiden, want het is altijd maar de vraag wat iemand precies bedoelt als hij dit woord in de mond neemt.

Er zijn vele definities in omloop die allemaal hun eigen problemen met zich meebrengen. Niettemin is soevereiniteit nog altijd een sleutelbegrip in de internationale betrekkingen tussen landen. Misschien is de beste omschrijving van het begrip, toegepast op het internationale vlak, een negatieve: een staat houdt pas op soeverein te zijn, wanneer hij niet langer het recht heeft om zich terug te trekken uit internationale verplichtingen.

Dit was ook ten diepste de inzet van de Amerikaanse burgeroorlog (1861-1865), toen de Zuidelijke staten zich uit de unie wilden terugtrekken. Zij werden via wapengeweld in het ongelijk gesteld.

Soevereiniteit

Ons land heeft vele bevoegdheden overgedragen aan bovennationale instellingen, zoals de Europese Unie, maar formeel heeft Nederland, net als alle andere staten van de EU zijn soevereiniteit behouden. Alle landen behouden zich namelijk het recht voor om eruit te stappen.

In materiële zin is ons land echter veel van zijn soevereiniteit kwijtgeraakt. Zo kunnen besluiten van internationale rechtsinstellingen grondwettelijk Nederlandse rechtsregels buiten werking stellen.

Al deze achtergronden maken het onderwerp Europa heel ingewikkeld. De kans is daarom groot dat er te makkelijk en goedkoop over de rol en functie van de Europese Unie wordt gesproken. Vooral ook omdat er eveneens andere argumenten een rol spelen.

Zinnige antwoorden

Vragen als: welk financieel en economische voordeel heeft de euro ons gebracht en heeft de oprichting van de EU en haar voorgangers voor definitieve vrede gezorgd tussen de lidstaten die elkaar eerder geregeld met onvoorstelbaar wapengeweld te lijf waren gegaan?

Wat is de waarde en wat zijn de nadelen van het afschaffen van nationale grenzen, gezien tegen het licht van het wereldwijde vluchtelingenprobleem? En is het niet beter dat de rijkere, vooral op export gerichte leden van de EU een eigen monetaire unie vormen?

Dit zijn allemaal grote vragen waarop door de gewone burger niet zomaar zinnige antwoorden zijn te geven. De verschillende partijen zullen met goed onderbouwde verhalen moeten komen. Het lijkt zeker dat de verkiezingsstrijd door de rol die de EU erin zal spelen interessant en levendig zal worden.

En het is voor het eerst sinds het referendum over het Grondwettelijke Verdrag dat burgers iets hebben te kiezen. Dat alleen al is een winstpunt voor het democratisch proces in ons land.