Kinderen in kamp Mina in Renk vinden manieren om te spelen, ondanks de harde leefomstandigheden. Medair verleent onder andere gratis medische zorg. Foto: Medair

In januari 2011 koos Zuid-Sudan in een referendum massaal voor afzondering van het noorden. Na tientallen jaren van conflicten, keken veel mensen reikhalzend uit naar een eigen staat. Op 9 juli 2011 werd de onafhankelijkheid getekend en vierden de 98,83 procent stemmers vóór onafhankelijkheid feest.

Honderdduizenden etnisch Zuid-Sudanezen die in Sudan woonden, veelal gevlucht naar het noorden in de jaren van onrust in het zuiden, waren op 9 juli 2011 opeens buitenlander in een ander land. Velen van hen keerden terug naar Zuid-Sudan. Vaak vrijwillig, soms ook gedwongen omdat ze niet langer welkom waren in Sudan.

Terugkeerderskampen

Sinds januari 2011 zijn naar schatting tussen de 350.000 en 500.000 Zuid-Sudanezen teruggekeerd naar Zuid-Sudan. Nog dagelijks komen nieuwe mensen aan. Omdat Zuid-Sudan economisch aan de grond zit en niet de faciliteiten heeft om zoveel mensen op te vangen, belanden velen, onderweg naar hun geboortedorpen, in zogenoemde terugkeerderskampen in het grensgebied met Sudan in de provincies Upper Nile en Unity.

Sudan heeft de grens sinds 9 april 2012 gesloten, waardoor de voedseltoevoer in het noorden van Zuid-Sudan problematisch is geworden. Het voedsel kwam voorheen uit Sudan, maar moet nu uit het zuiden komen. De infrastructuur in Zuid-Sudan is echter onderontwikkeld en het regenseizoen maakt de al slechte wegen vaak maandenlang onbegaanbaar.

De voedselprijzen in het noorden van Zuid-Sudan, naast de prijzen van andere goederen, zijn in korte tijd tot wel vervijfvoudigd. Verwacht wordt dat de situatie in de komende maanden verder verslechtert als voedsel en goederen steeds schaarser raken.

Vier kampen

Onlangs was ik in Renk, in Upper Nile, in het uiterste noorden van Zuid-Sudan. In het afgelopen jaar zijn tienduizenden Zuid-Sudanezen uit Sudan hier gestrand, onderweg naar hun eindbestemming in het zuiden. In en rondom deze stad zijn vier kampen.

De verschillen tussen de kampen lopen uiteen van kamp Mina, waar mensen van hun spullen zoals bedden en matten een tijdelijk onderkomen maken, tot kamp Abayok, waar mensen met natuurlijke materialen een hut bouwen en zich permanenter lijken te willen settelen. De gastgemeenschap lijkt hun aanwezigheid tot dusver te accepteren, omdat er nog geen conflict is ontstaan.

Weinig uitzicht

Voor deze tienduizenden mensen is er weinig uitzicht. Verder transport over de weg naar hun geboortedorpen in het zuiden is de komende maanden onmogelijk vanwege het regenseizoen. Vervoer via het water is voor de meeste mensen te duur. Vele kleine kwetsbare kinderen overleven bovendien de veertien dagen lange reis op de overvolle boten niet, vanwege de zeer slechte hygiënische omstandigheden en gebrek aan schoon drinkwater.

Medair, de noodhulporganisatie waarvoor ik werk, geeft in Renk onder andere gratis medische zorg, schoon drinkwater, voedselondersteuning aan ondervoede kinderen en werkt aan sanitatie zoals toiletten. Onlangs was er een uitbraak van mazelen in een van de kampen, met in ieder geval één sterfgeval tot gevolg. In drie weken tijd zette Medair in samenwerking met de overheid een vaccinatiecampagne op en entte ruim 18.000 kinderen in.

Trots

Ondanks alle uitdagingen blijven de Zuid-Sudanezen overwegend positief. Ze zijn trots op hun nieuwe land. In de afgelopen weken vroeg ik veel mensen in Renk hoe ze naar één jaar onafhankelijkheid toeleefden.

Blij met de onafhankelijkheid waren ze, zeker, maar tegelijkertijd bleven de reacties mat. Ik kreeg geen antwoord op de vraag hoe ze de onafhankelijkheid op 9 juli gingen vieren. ,,We kijken niet zover vooruit”, legde ten slotte iemand uit: ,,We leven met de dag, het leven hier heeft elke dag nieuwe uitdagingen.”

De Zuid-Sudanezen hebben, soms letterlijk, nog een lange weg te gaan naar een beter en vreedzaam bestaan. Laten we oog houden voor de vele uitdagingen waarvoor ze staan en hen de middelen geven die ze nodig hebben om zichzelf te helpen.

Eveline van Vliet is manager Communicatie & Fondsenwerving bij Medair Nederland.
Medair voert sinds 1989 noodhulp- en wederopbouwprojecten uit. Naast Zuid-Sudan werkt Medair in onder andere Somalië (Somaliland), Afghanistan en Haïti.