Het huwelijk van Formule 1-coureur Felipe Massa. Op 30 november 2007 trouwde hij met Anna Rafaela Bassi in São Paulo, Brazilië. Foto: EPA

Tim Keller is wereldwijd bekend omdat hij stichter en predikant is van de Redeemer Presbyterian Church in New York, een grote evangelisch-reformatorische kerk. Hij is in ons land op theologisch gebied een gewaardeerd auteur. Het is Kellers zesde boek dat in het Nederlands is vertaald; alleen al in de VS verkocht hij meer dan een miljoen boeken.

Keller is meteen duidelijk: het wordt tijd dat mensen het droombeeld van het huwelijk loslaten, dat blijkbaar voor velen nog geldt. ‘Ik word moe van al die sentimentele verhalen over het huwelijk. Op bruiloften, in de kerk en op de zondagsschool hoor ik verhalen die de diepgang hebben van een wenskaart.’

‘Het huwelijk is een heleboel dingen, maar het is allesbehalve sentimenteel. Het huwelijk is heerlijk, maar ook moeilijk. Het is vol vurige vreugde en kracht, maar ook vol bloed, zweet en tranen, vol inzichtgevende nederlagen en uitputtende overwinningen.’

Breekbaar huwelijk

Tim en Kathy Keller ontmoetten elkaar toen beiden aan het Gordon-Conwell Theological Seminary studeerden. Ze trouwden in het laatste semester. Keller leerde zijn vrouw kennen via haar zus, Susan. ‘Onze vriendschap ging van verliefdheid over in verloving en vervolgens van een jong en breekbaar huwelijk in een beproefd en duurzaam huwelijk’, vertelt Tim Keller.

‘Maar het is wel gebeurd langs de weg van ‘de preek over de parels en de zwijnen’, het Grote Vieze Luier Conflict, de ‘ruzie van het stukgesmeten trouwservies’ en andere minder verheven gebeurtenissen in ons gezinsleven.’

Net als de meeste moderne jonge stellen ontdekten ze dat het huwelijk veel moeilijker was dan gedacht. Het boek is dan ook bedoeld voor echtgenoten die ontdekt hebben dat het huwelijk ‘iedere dag weer een uitdaging is’ en die op zoek zijn naar praktische aanwijzingen om de felle beproevingen in het huwelijk te kunnen doorstaan en er sterker uit te komen.

Praktisch

Kort gezegd: het is een heel praktische gids en geloofsboek over iets wat volgens Keller al zo oud is als de mensheid, ja zelfs al in de prehistorie bestond. ‘De mensheid kan zich geen tijdvak herinneren waarin het huwelijk er niet was.’

Het boek is gebaseerd op een reeks van negen preken die Keller hield in 1991, toen hij nog maar net begonnen was als predikant in New York. Het is de meest beluisterde serie preken of lezingen die in de kerk gehouden zijn, op een moment dat van de vierduizend leden er drieduizend (!) alleenstaande volwassenen waren. Uniek in de VS.

‘Mijn belangrijkste motivatie was dat alleenstaande mensen van nu inzicht moeten krijgen in de harde werkelijkheid van het huwelijk en tegelijkertijd moeten weten hoe heerlijk het kan zijn. Wat ik toen gezegd heb is ook bruikbaar voor alleenstaande lezers van nu: dit boek is ook bestemd voor hen.’

Gods plan

God heeft het huwelijk ingesteld voor het welzijn en het geluk van de mensheid, aldus Keller. ‘Op het hoogtepunt van het scheppingsverhaal in Genesis zien we dat God een vrouw en een man bij elkaar brengt en hen één maakt in het huwelijk. De Bijbel begint met een bruiloft (van Adam en Eva) en eindigt in het boek Openbaring met een bruiloft (van Christus en de kerk). Het huwelijk is Gods plan.’

Keller zegt duidelijk - en dat is te verwachten omdat zijn theologische standpunt zo is - dat ‘de christelijke visie op het huwelijk niet gerealiseerd kan worden door twee mensen van hetzelfde geslacht’. Het thema homoseksualiteit bespreekt hij niet in de hoofdstukken zelf, maar wel uitgebreider in de dertig pagina’s voetnoten.

Illusie

Keller verlost mensen ook van een illusie, waarbij hij de Amerikaanse hoogleraar ethiek Stanley Hauerwas citeert: nergens op de wereld zijn er twee mensen die bij elkaar passen. ‘De voornaamste uitdaging van het huwelijk is leren hoe je moet houden van en zorgen voor de vreemdeling met wie je getrouwd blijkt te zijn’, aldus Hauerwas.

Keller komt bij de apostel Paulus uit om te duiden wat het geheim is van het huwelijk. ‘Mannen, heb u vrouw lief, zoals Christus de kerk lief heeft liefgehad en zich voor haar heeft prijsgegeven.’ (Efeziërs 5:25)

Keller: ‘Kortom, het geheim is niet simpelweg het huwelijk op zich. Het is de boodschap dat mannen moeten doen voor hun vrouw wat de drie-enige God heeft gedaan om ons een te maken met zichzelf. En wat was dat? Jezus ‘heeft zich prijsgegeven’ voor ons.’

Dienstbaar

Het gaat in het huwelijk dus om geven, via de weg van wederzijdse ontplooiing door wederzijdse opoffering. Wees dienstbaar, stel het welzijn van de ander boven dat van jezelf, het zijn van deze zaken die Keller Bijbels fundeert - inderdaad alsof je hem hoort preken.

Het huwelijk brengt twee mensen intiemer en definitiever met elkaar in contact dat in welke andere relatie ook. En dat leidt onvermijdelijk tot botsingen, ook bij Tim en Kathy. Hij schrijft over de periode toen hij net begonnen was in New York en daar Redeemer stichtte. Tim Keller vroeg zijn vrouw of hij voor een periode van drie jaar de ruimte kon krijgen om lange dagen te maken.

Gemeentestichters hadden hem verteld dat die tijd er zo ongeveer voor stond. ‘Daarna, zo beloofde ik, zou alles veranderen. Dan zou ik de boel terugschroeven.’ Maar nee, Keller vroeg om extra maanden. ‘En dat bleef ik zeggen. De maanden vlogen om zonder dat er iets veranderde.’

Luisteren

Tot hij op een dag thuiskwam en zijn vrouw Kathy op het balkon zag zitten. ‘Ze had een hamer en naast haar stond een stapel bruidservies. Op de grond lagen de scherven van twee kapotgeslagen schoteltjes. ‘Wat ben je aan het doen’, vroeg ik.

Ze keek op en zei: ‘Je luistert niet naar me. Je hebt niet in de gaten dat je ons gezin kapotmaakt als je steeds zulke lange dagen maakt. Ik weet niet hoe ik je kan bereiken. Je hebt niet door hoe erg het is. Dit is wat je aan het doen bent.’ En ze liet de hamer neerkomen op het derde schoteltje. ‘Dat brak in duizend stukjes. Trillend ging ik zitten.’

En zijn vrouw had zijn aandacht. ‘Ze sprak kalm maar krachtig. Haar argumenten waren dezelfde als de afgelopen maanden, maar ik realiseerde me hoe erg ik me had laten meeslepen. Er zou nooit een geschikt moment komen om te minderen. Ik was verslaafd aan het productieniveau dat ik had bereikt. Ik moest iets doen.’

Elkaars liefdestaal

Communicatie en het ontdekken van elkaars liefdestaal - de golflengte van de ander - is in de visie van Keller onontbeerlijk, want dikwijls zendt de een zijn liefde voor de ander uit op een kanaal waarop die ‘net niet heeft afgestemd’.

Kathy heeft in het boek het zesde hoofdstuk voor haar rekening genomen en schrijft over de verschillende rollen tussen mannen en vrouwen en de onvermijdelijke passage over de man als hoofd. Dat heeft volgens haar niets met vernedering of onderwerping te maken. Sterker nog: mannen hebben een nog grotere verantwoordelijkheid: ‘Zij worden geroepen om ‘dienend leider’ te zijn.’

Het laatste hoofdstuk gaat over seks en het huwelijk. ‘Is seks ‘vies’ en onterend, zoals anderen hebben gezegd? Nee. Het bijbelgetrouwe christendom is misschien wel het meest positief over het lichaam van alle religies in de wereld.’

En even verder: ‘Seks is misschien zelfs wel het meest krachtige hulpmiddel dat God gegeven heeft om jezelf helemaal te geven aan een ander. Seks is het middel dat God bedoeld heeft voor twee mensen die elk voor zich tegen elkaar zeggen: ‘Ik ben helemaal, voorgoed, exclusief van jou’. Gebruik seks niet voor minder dan dat.’

Genieten

Aan de hand van 1 Korintiërs 7 volgt een  Bijbelstudie over seks binnen het huwelijk. ‘Beide partners moeten in het huwelijk niet het meeste gericht zijn op het krijgen van seksueel genot, maar op het geven ervan. Kort gezegd: het grootste seksuele genot zou moeten zijn dat je ziet dat de ander geniet.’ Seks werkt alleen als je huwelijksrelatie in goede conditie is, aldus Keller.

De noten in het boek zijn een fantastische manier om nog wat dieper in de ziel van de Kellers te kijken, waarbij ook filosofen als Søren Kierkegaard aangehaald worden, of verwezen wordt naar befaamde Nederlandse theologen als Louis Berkhof, Herman Bavinck en G.C. Berkhouwer.

In de volksmond zijn de preken van Keller ‘The Marriage Tapes’ gaan heten. Het boek laat zien dat die preken niet voor niets heel wat luisteraars hadden.