FNV-voorzitter Agnes Jongerius. De crisis in de FNV heeft zich opgebouwd rondom onderlinge machtsverhoudingen. Foto: ANP

Die ging onder meer over de invloed van de leden in het beleid van de vakcentrale. De crisis kwam tot een uitbarsting toen onder meer de FNV Bondgenoten niet akkoord gingen met het pensioenakkoord dat de FNV had gesloten met de werkgevers. Gisteren presenteerde Klijnsma de definitieve blauwdruk voor de Nieuwe Vakbeweging. Eind van deze maand moeten de FNV-bonden zich hebben gemeld voor deelname aan de vernieuwde FNV.

Klijnsma heeft goede hoop dat de vernieuwingsoperatie lukt, maar anderen in het circuit van de vakbeweging zijn minder optimistisch. Het is dan ook maar de vraag of eind juni de nieuwe vakbeweging een feit is en zo ja, met hoeveel bonden.

Kantelende verhoudingen

De gebeurtenissen in de FNV zijn een signaal van de kantelende verhoudingen in de wereld van belangbehartigers van werknemers. Het aantal werknemers dat zich heeft aangesloten bij een bond is niet bijster groot, maar de afspraken die de bonden maken met werkgevers zijn van toepassing op hele sectoren.

De vraag namens wie de vakbonden hun eisen stellen in bijvoorbeeld cao’s wordt dan ook steeds gehoord. Aanvankelijk vooral door werkgevers, maar in toenemende mate ook door werknemers.

De crisis in de FNV heeft zich opgebouwd rondom onderlinge machtsverhoudingen, met name tussen grote en kleine bonden en de verhouding van de aangesloten bonden met de vakcentrale FNV. Maar de wortels van de crisis liggen dieper. Die reiken tot aan opvattingen over solidariteit tussen ouderen en jongeren, tussen sectoren en tussen de belangen van individuele leden. En tot de wens om de macht te houden of te krijgen.

Polder

Nederland is beroemd vanwege het polderen. De vakbeweging maakt wezenlijk onderdeel uit van dat proces. Velen in binnen- en buitenland vinden dat de Nederlandse polder veel positiefs heeft bewerkstelligd. Ons land heeft een goed ondernemersklimaat; mede vanwege het gepolder zijn er weinig stakingen en is er ook overig weinig arbeidsonrust.

Maar in vakbondsgelederen gaan stemmen op om de polder ook eens te verlaten en vaker het Malieveld op te zoeken. Het gepolder zou het eigen geluid en vooral de positie van de vakbeweging hebben laten vervlakken. Het wordt tijd voor herstel van de gespierde vakbondstaal waarin weer duidelijk de macht van de vakbeweging klinkt.

Een ander aspect is de vraag of de gevestigde verhoudingen zoals die tot uitdrukking in bijvoorbeeld de Sociaal Economische Raad (SER) blijven bestaan. Er wordt openlijk getwijfeld over het nut van het polderhuis bij uitstek.

Eenheid

De groter wordende verschillen in vakbondsland - of: de strijd om de macht - en de snel veranderende arbeidsverhoudingen maken het aannemelijk dat de nieuwe vakbeweging nog een lange weg moet gaan voordat ze tot een eenheid is geworden.

Het is zelfs de vraag of dat doel wel wordt gehaald. De verhoudingen op de arbeidsmarkt en in relatie tot de politiek veranderen snel. De start van de Nieuwe Vakbeweging is niet moeilijk maar niemand weet waar de finish is.