Beppe Grillo bij een van zijn manifestaties in 2008. Foto EPA

Bij zijn theatershow maakte hij zich vrolijk over de politieke onmacht die ook na de verkiezingen van 12 september 2012 aanhield. Totdat iemand uit het publiek hem toe riep: ,,Doe er dan zelf wat aan Youpie!”. Toen dacht Van ’t Hek: ,,Waarom ook niet?”

Onwaarschijnlijk? Misschien nu wel, maar wie weet. Want op dit moment haalt in Italië de komiek Beppe Grillo de ene na de andere verrassende verkiezingswinst met zijn Vijf Sterren Beweging. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorige maand werd de partij de derde van het land en mag zij nu burgemeesters leveren. Zelfs in een stad als Parma.

Demagogisch

Grillo trekt al tijden op demagogische en anarchistische wijze fel van leer tegen de Italiaanse politiek. Al in 2007 en 2008 hield hij manifestaties tegen premier Berlusconi. Inmiddels is hij ook tegen links en het zakenkabinet van technocraat Monti. Begin volgend jaar zijn er verkiezingen. Gaat Grillo dan winnen?

Jarenlang hebben we wat lacherig gedaan over de Italiaanse politiek, waarin kabinetten ongeveer een jaar meegingen zodat er verschillende premiers vijf of meer kabinetten konden leiden. Die kabinetten vielen omdat er altijd wel ruzie was, maar de partijen ook niet zonder elkaar konden omdat de communisten buitengesloten moesten worden.

Uiteindelijk eindigde deze status quo in Italië in de operatie Schone Handen. Deze actie tegen corruptie zorgde voor de totale ineenstorting van de Italiaanse politiek. Christendemocraten, sociaaldemocraten en liberalen verdwenen en regionale partijen als Lega Nord en eenmanspartijen als Berlusconi’s Forza Italia kwamen er voor terug.

Ineenstorting

Rare jongens, die Italianen. Dachten we toen nog. De situatie van Italië toen en Nederland nu zijn totaal onvergelijkbaar, maar het uitvloeisel ervan -de ineenstorting van het partijensysteem - komt ook in Nederland akelig dichtbij. Bij de verkiezingen van 2010 was de VVD de grootste partij met 31 zetels. Zo klein was een grootste partij nog nooit. In 1982 hadden CDA (45) en VVD (36) genoeg zetels voor een meerderheid en was de PvdA de grootste met 47 zetels.

Das war einmal. Er valt niets zinnigs te antwoorden op de vraag wie de grootste partij wordt op 12 september. Ook niet tussen welke twee partijen het gaat. De VVD kan de grootste blijven, maar dat kunnen ook SP, PVV, PvdA, CDA of D66 zijn.

Geen enkele partij heeft nog een stabiele achterban van enige omvang. De ene keer kan de stem naar de ChristenUnie gaan, de volgende keer naar GroenLinks. Een vijfde van de stemmen is al genoeg om de premier te leveren. Maar drie partijen zijn niet meer voldoende voor een regering. Met als gevolg dat de stabiliteit van kabinetten er niet op vooruit gaat. We gaan straks voor de vijfde keer in tien jaar stemmen.

De vraag is: hoe lang gaat dit nog goed? En moeten we er niet iets tegen doen? Ideeën om ons staatsstelsel te hervormen zijn met de val van het kabinet-Balkenende II in 2006 een vroege dood gestorven. Is het niet verstandig om er toch weer eens over na te denken? Voor je het weet krijgen we onze eigen Berlusconi of Grillo in de polder. Dat liever niet.