De Franse president Mitterrand bedacht de norm van 3 procent als bovengrens van het begrotingstekort. Foto: EPA

Mitterrand wilde niet aldoor het gezeur van ministers aan zijn kop, die voor hun departement meer geld wilden. Na een uurtje hardop nadenken aan de keukentafel koos Mitterrand voor de norm van 3 procent als bovengrens voor het begrotingstekort in Frankrijk.

Guy Abeille: ,,Het was ongelooflijk. De keus was nergens op gebaseerd. Maar het was een rond getal en gemakkelijk uit te leggen. Het heeft het leven van heel veel gewone mensen sterk beïnvloed”. Tien jaar later kwam deze norm op Europees niveau terug in het Verdrag van Maastricht.

Zou het echt zo gemakkelijk zijn? Als dit de hele waarheid zou zijn, dan kan het in Parijs en Den Haag nog gaan stormen. Immers, in Parijs werd vorige week een strenge Franse begroting ingediend, waarin nog eens voor twintig miljard euro wordt bezuinigd. En in Den Haag werd deze week zowel in de formatie als tijdens het debat over de begroting voor 2013 in de Tweede Kamer de Europese norm van 3 procent ook weer als politiek belangrijke doelstelling gehandhaafd.

Uit de hand

Rond 1980 begonnen ook de tekorten op de Nederlandse begroting van het kabinet-Van Agt/Wiegel uit de hand te lopen. In het jaar ervoor was Frans Andriessen als minister van Financiën opgestapt. Hij had indertijd als richtlijn om een tekort van maximaal 4 procent op de begroting te accepteren. Maar hij haalde die slag in het voorjaar van 1980 niet binnen. Hij kreeg gelijk. In de jaren erna liep de begroting volledig uit de hand.

Dat stimuleerde het nadenken over de omvang ervan. Dat er in tijden van groei enige tekorten zouden mogen zijn op de begroting, was niet omstreden. Als het geld dan ook maar werd uitgegeven aan investeringen in bouw of infrastructuur. Maar overal werd toch wel gedacht dat tekorten niet veel hoger dan drie, vier of vijf procent zouden mogen zijn. In dat opzicht was de keuze van Mitterrand voor 3 procent in Frankrijk ook niet ‘ongelooflijk’.

Criteria

Tien jaar later werd in het Verdrag van Maastricht voor de hele Europese Unie ook ingezet op die 3 procent. Maar er gebeurde veel meer. In dat Verdrag werden maar liefst zes criteria geformuleerd op basis waarvan een lidstaat zou kunnen toetreden tot de eurozone. Achter de combinatie van een maximaal tekort van 3 procent en een maximale staatsschuld van 60 procent lagen ook wel degelijk overwegingen van wiskundige aard ten grondslag.

Via deze combinatie was er redelijke zekerheid dat begrotingen niet uit de hand zouden lopen en dat de rente en de inflatie op een laag niveau zouden blijven. Er zou een intern mechanisme gaan werken, die zou leiden tot het teruglopen van die tekorten. Tegenwoordig spreken we in dat verband over automatische stabilisatoren.

Het is een mooi verhaal dat de oude Franse topambtenaar oprakelt. Maar wie er de gedachte aan ontleent, dat we wel onze gang kunnen gaan met de tekorten, die heeft het toch niet helemaal begrepen. Als de totale schuld van de staat boven de norm van 60 procent van het bruto binnenlands product uitkomt, is terugdringen van het tekort broodnodig. Daarom is het maar goed dat die norm niet meer wordt gezien als nattevingerwerk aan de keukentafel.