In de verkiezingscampagne stonden ze lijnrecht tegenover elkaar. Samsom wordt geen vicepremier, een goede zet. Foto ANP Evert Jan Daniëls 

'En we hebben allemaal de ervaring van de twintigste eeuw, die geleerd heeft hoe gevaarlijk uitsluiting van mensen is, of dat nou op basis is van ‘ras’ (Hitler) of klasse (Stalin). Daarom heb ik grote moeite met de PVV. Uitsluiting van mensen druist in tegen de kern van de christelijke leer. Alle mensen zijn immers schepselen van één Vader.’

Met deze woorden in Trouw van gisteren legde bisschop Gerard de Korte de vinger nog eens bij de politieke zondeval van het CDA tijdens de kabinetsformatie van 2010. De kern van de christelijke leer werd ingeruild tegen de politieke steun van de ergste tweedrachtzaaier en ophitser sinds de Tweede Wereldoorlog.

Hol

Alle kopstukken van het CDA namen ongegeneerd zitting in het gedoogkabinet Rutte. Het was een aanslag op het bestaansrecht van de christendemocratie. Als dit niet ten principale met elkaar wordt uitgesproken, zal het CDA ideologisch blijven ronddobberen en zullen woorden als ‘samen’ en ‘nieuwe moraal’ hol blijven klinken.

De luwte van de oppositie tijdens een kabinet van VVD en PvdA zal het CDA mogelijkheden bieden (enigszins) uit de as te herrijzen. Komt het land echter niet van de regen in de drup als die twee partijen een tegennatuurlijke coalitie gaan sluiten?

Manipulatie 

Het cynisme waarmee Rutte en Samsom de verkiezingsuitslag van 12 september manipuleren is niet verheffend. In de verkiezingscampagne stonden ze lijnrecht tegenover elkaar. Hun mens-en maatschappijvisie botsten frontaal. Ze gunden elkaar het licht in de ogen niet en in geen geval het Torentje.

Door die tweestrijd, aangejaagd door opiniepeilers en media, wonnen ze beiden. Dankzij een paar miljoen kiezers die strategisch stemden op PvdA en VVD om te voorkomen dat respectievelijk Rutte of Samsom premier zou worden. Nu verklaren beiden met droge ogen dat ‘de’ kiezer zich heeft uitgesproken voor een coalitie van VVD en PvdA. Humbug, het omgekeerde is waar.

Het is echter óók waar dat veel kiezers genoeg hebben van het nonstop verkiezingscircus. Gemiddeld elk jaar een verkiezing. De volgende gemeenteraadsverkiezingen zitten er alweer aan te komen. Mensen willen dat er eindelijk weer eens geregeerd gaat worden.

Heksentoer

Daarom wordt Rutte en Samsom het voordeel van de (welwillende) twijfel gegund om hun tegennatuurlijke coalitie te smeden. ‘Uitruilen’ is het toverwoord. Niet compromissen sluiten tot achter de komma, maar elkaar dossiers gunnen met een hoog ideologisch gehalte.

Beide partijen krijgen daardoor kansen zich te profileren. Er zal én een sociaal én een liberaal beleid moeten worden gevoerd. Dat wordt een heksentoer. De informateurs Kamp en Bos zullen het pad moeten effenen.

Henk Kamp een uit snoeihard hout gesneden VVD’er, Wouter Bos een tamelijk lenige PvdA’er die een tik mee heeft gekregen van de neoliberale molen. Met de keuze van deze twee politici lijkt Rutte bij het begin van het formatiespel tactisch een neuslengte voor te liggen.

Regisseur

Veel belangrijker is echter dat Samsom de afgelopen week opnieuw heeft gezegd dat hij fractievoorzitter blijft. Hij wordt geen vice-premier van Rutte II. In 2006 bezweken de politieke leiders Bos en Rouvoet uiteindelijk wél voor die verleiding, Verhagen in 2010 zelfs met grote gulzigheid.

Het gevolg was dat hun fracties vooral fungeerden als klapvee en dat de partijen ideologisch leegbloedden. De verkiezingsuitslagen waren er dan ook naar. De keuze van Samsom voor het fractievoorzitterschap is goed voor het aanzien van de Tweede Kamer en goed voor zijn partij. Premier Rutte zal niet om hem heen kunnen. Een verstandig besluit. De ongedurige actievoerder van vroeger wordt regisseur.