Donderdagavond herhaalde PvdA-er Diederik Samsom een retorisch trucje van Ronald Reagan. Foto ANP Robin Utrecht

Het een-op-eendebat tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos op Radio 1 was al even bezig toen het hoge woord eruit kwam. Het was de campagne van 2006 en oppositieleider Bos van de PvdA en leek CDA-premier Balkenende te overvleugelen.

Hij voerde campagne tegen het hervormingsbeleid van het kabinet en zei dat het CDA niet sociaal genoeg was. Het team-Balkenende had een zwakte ontdekt bij de PvdA.

De partij zei over de AOW andere dingen dan in het partijprogramma stond. En toen zei Balkenende het zinnetje: ,,U draait en u bent oneerlijk.” Bos kwam niet meer af van het imago van draaikont.

Leugens

Nog maar zes jaar geleden was dit een felle uithaal. Van de week betichtte om de haverklap de ene lijsttrekker de andere van leugens.
Is het erg? Mwa. In een campagne moeten partijen de boer op met hun ideeën.

Dan worden de eigen plannen mooier opgepoetst en die van de andere negatiever gemaakt dan ze zijn. Aan de opponent om dit te weerleggen.

In de politiek gaat het er soms ruig aan toe. Altijd zo geweest. In 65 voor Christus gaf Quintus Tullius Cicero zijn oudere broer Marcus een paar tips toen die consul van Rome wilde worden. Die tips waren bijvoorbeeld: maak de ander zwart en beloof van alles. Marcus Tullius Cicero werd verkozen.

Taboe

Deze week draaide het om het eigen risico in de zorg. Typisch iets voor de VVD, om mensen direct mede-verantwoordelijk te maken in de kosten van de gezondheidszorg. Alleen niet iets waarmee een politicus zich populair maakt bij het grote publiek.

Bezuinigen op de zorg is nu eenmaal een groot taboe.Dus toen SP’er Emile Roemer Mark Rutte van de VVD verweet dat hij het eigen risico wilde verhogen, ontkende Rutte resoluut. Wie heeft er nu gelijk?

In het VVD-programma wordt het voordeel van het eigen risico bepleit. En dan volgt de zin: ‘De VVD vraagt daarom van iedereen meer eigen betalingen, zodat verhoging van de premie beperkt kan blijven’. Zo op het eerste oog heeft Roemer dus gelijk en loog Rutte.

Bij nauwkeurige lezing kan ook gezegd worden dat de eigen bijdrage niet omhoog moet, maar dat er bij meer hulpverleners een eigen bijdrage moet gelden. Het woordje ‘meer’ kan dus op twee manier uitgelegd worden.

Frame

Intussen heeft Rutte wel een probleem. Dat probleem heet frame en het is hèt debatwoord van deze tijd. De werkelijkheid is erg complex en dus moet een politicus proberen om de massa door zijn bedachte venster naar de werkelijkheid te laten kijken.

Een succesvol frame is bijvoorbeeld de term ‘langstudeerboete’, zodat het lijkt alsof studenten ergens voor gestraft worden.

Rutte heeft nu last van het frame dat hij de waarheid niet vertelt. De premier is er al vaak van beticht dat hij serieuze kwesties luchtig weglacht, maar liegen: dat nog niet.

Donderdagavond herhaalde PvdAer Diederik Samsom een retorisch trucje die Ronald Reagan in 1984 al eens uithaalde in een debat met zijn tegenstrever Walter Mondale: ,,Nu doet u het weer.”

Terwijl iedere lijsttrekker wel eens een halve waarheid vertelt, drukte Samsom Rutte steviger in het frame van jokkebrok. Net zoals Balkenende destijds deed met ‘draaikont’ Bos.