Politici spreken burgers steeds vaker aan als consument en andersom als dienstverlener. Foto: ANP

Het omgekeerde is het geval. De G500 is een symptoom van een bredere, uiterst zorgwekkende ontwikkeling: de ondergang van het ideaal van het algemeen belang.

Gedragsmodellen

De ellende begon in de jaren zestig, toen theoretici economische gedragsmodellen gingen toepassen op politieke besluitvorming. Men veronderstelde dat kiezers, net als consumenten, slechts hun nut maximaliseren.

Zoiets vaags als het algemeen belang kon niet in berekeningen worden gevat en werd voortaan schertsend tussen aanhalingstekens geschreven. In de jaren tachtig, toen de theoretici ‘ontdekten’ dat ook politici en ambtenaren hun nut maximaliseren, verdween het algemeen belang nog verder uit het vocabulaire.

Sinds de Fortuynrevolte in 2002 is de theorie praktijk geworden: politici spreken burgers steeds vaker aan als consument en burgers spreken politici steeds vaker aan als dienstverlener. Politiek draait voornamelijk nog om individuele belangen, met als hoogtepunt, of eigenlijk dieptepunt, de koopkrachtplaatjes. Ook tijdens deze verkiezingscampagne blijkt helaas dat de meeste politici kiezers beschouwen als wandelende portemonnees die je cadeautjes moet toestoppen.

Solidariteit

De G500 is hier handig op ingesprongen. Niet dat ze geen mooie begrippen gebruiken: het gaat ze om ‘solidariteit tussen generaties’ en ‘democratische vernieuwing’. Maar beste G500-jongeren, wat is er solidair aan het vervangen van ons collectieve pensioenstelsel door individuele pensioenrekeningen? En hoe verrijken jullie onze democratie, als jullie alleen de procedures willen veranderen maar niets te melden hebben over de betekenis van samen-leven?

Om de teloorgang van het algemeen belang niet nog definitiever te maken, citeer ik graag C.S. Lewis: ‘Politiek gaat om vragen over het goede voor de mens, gerechtigheid en welke zaken het waard zijn te hebben tegen welke prijs.’ Kortom, als we alleen prijzen kennen en geen waarden, dan loopt het slecht met ons af.