De Europese ombudsman Nikiforos Diamandouros. Foto: EPA

Hoe die doorbraak eruit moet zien, ligt niet direct voor de hand. Maar dat het iets te maken heeft met de ‘vuurkracht’ die het Europese noodfonds moet hebben, is wel duidelijk. Dat gedachte erachter is dat er zoveel geld in zo’n noodfonds moet zitten, dat elke volgende crisis eruit bestreden zou kunnen worden.

Intussen heeft iedereen de afgelopen jaren op eieren gelopen. Een heel mooi voorbeeld daarvan was de beslissing eerder deze week, die de Europese ombudsman bekend maakte.

ECB

Heel vaak is professor Nikiforos Diamandouros niet in het nieuws. Maar het is toch de moeite waard hier even bij stil te staan. Op een heel bijzondere wijze wordt in deze zaak de rol belicht die de Europese Centrale Bank in deze crisis speelt.

De zaak zat zo in elkaar. In de strijd tegen de crisis blijkt de ECB soms ook brieven te schrijven aan regeringen van lidstaten. Dat is bijzonder, omdat als regel de communicatie verloopt via de president van de nationale centrale bank, die vanwege zijn functie ook deel uitmaakt van het bestuur van de ECB.

Maar soms gaat de politiek onafhankelijke ECB verder. Zo schreef de bank vorig jaar een brief aan de Spaanse regering, waarin volgens min of meer bevestigde vermoedens een complete analyse van de economische en financiële problemen van het land was opgenomen en aanbevelingen werden gedaan voor de koers die Spanje zou moeten varen. Om het extra pikant te maken, gebeurde dat ook nog eens tijdens de verkiezingscampagne, die het land vorig jaar november van politieke kleur deed verschieten.

Grondwet

Een Spaanse advocaat wilde wel eens weten of de ECB in dat verband ook had aanbevolen om de Spaanse grondwet te wijzigen. Daarin zou dan zijn aanbevolen dat het kabinet zou streven naar een situatie van begrotingsevenwicht. Daarna zouden altijd begrotingen zonder tekort moeten worden ingediend.

De veronderstelling dat zoiets in die brief zou staan, was niet vergezocht. In juni vorig jaar besloten de regeringsleiders dat alle lidstaten van de eurozone dat zouden doen. Maar mag de ECB zich ook met dit soort constitutionele vraagstukken bezig houden? En als de bank dat zou doen, zou dat dan niet algemeen bekend moeten zijn?

De advocaat vroeg dus op grond van de Europese regels inzake openbaarheid om de tekst van de brief te publiceren. De ECB weigerde dat om voor de hand liggende redenen. Als iedereen kennis zou kunnen nemen van de analyses en aanbevelingen zou het middel erger zijn dan de kwaal. De economische en financiële positie van Spanje zou onmiddellijk kapot worden gespeculeerd op de financiële markten.

Evenwichtig antwoord

Aan de Europese ombudsman, vriend van het beginsel van de openbaarheid, om een evenwichtig antwoord te vinden op de vragen van de Spaanse advocaat. Uit zijn dinsdag gepubliceerde rapport blijkt, dat deze Griekse hoogleraar een hoge mate van wijsheid in zijn werk weet te leggen. Volgens de ombudsman heeft de ECB op een juiste wijze de gronden in de eigen, door de politiek geformuleerde spelregels gebruikt, om publicatie te weigeren.

Maar hij heeft de brief zelf wel gelezen op grond van zijn functie. Hij wist daardoor dat de ECB zich niet had uitgesproken over de grondwettelijke aspecten. Hij wist de ECB te bewegen dit feit formeel aan de Spaanse advocaat te mogen melden. Waarna door dit subtiele lesje staatsrecht de zaak werd gesloten.