De beurs op Wall Street. In de Verenigde Staten prevaleert marktwerking boven het beginsel dat alle mensen gelijk zijn. Foto Wikicommons 

In een recente column in het Nederlands Dagblad schrijft hij dat democratie bij uitstek is gefundeerd op christelijke beginselen. Alle mensen zijn gelijk en elk individu is uniek. Als dat fundament niet wordt benadrukt dreigt democratie ten prooi te vallen aan totalitaire rattenvangers.

Zijn credo: zonder christendom geen democratie! De huidige paus Benedictus heeft dit al eerder een en andermaal verkondigd. En in de Verenigde Staten was het altijd al gemeengoed dat democratie in essentie een christelijke verworvenheid is. 

Kraamkamer

Hoe geloofwaardig is de proclamatie dat het christendom beschouwd moet worden als kraamkamer van de democratie? In de Verenigde Staten prevaleert een onbelemmerde marktwerking boven het beginsel dat alle mensen gelijk zijn.

Benedictus bestuurt zijn wereldkerk, een exclusief mannenbolwerk, uiterst hiërarchisch. En in de protestantse wereld heeft het steriele ‘gezag is gezag’ altijd meer aanzien genoten dan democratische vergezichten.

Kijk ook eens naar de twintigste eeuw. Toen kreeg de democratie in de westelijke wereld pas handen en voeten. Het was echter ook de eeuw van Hitlers nationaal-socialisme in het protestantse Duitsland, van Mussolini’s fascisme in het met kathedralen vergeven Italië; van virulent antisemitisme en het afslachten van het jodendom in het christelijke Europa, van het onmenselijke communisme in het door en door orthodoxe Rusland. 

Gemakkelijk

Het christendom als wieg en hoeder van de democratie? Bij Harinck, Benedictus en de Amerikanen lijkt vooral de wens de vader van de gedachte te zijn.

Relevanter is de relatie tussen economische groei en democratie. En ook een (inmiddels onder het stof bedolven) christelijke notie. Eerst was er de industriële revolutie, pas daarna kwam er democratie. Het is gemakkelijk regeren als technologische uitvindingen elkaar opvolgen en de economie daardoor permanent groeit.

Voor de wind is iedereen een hardzeiler. Jaarlijks is er dan meer welvaart te verdelen. Met als neveneffect een voortgaande democratisering. Zestig jaar lang was het economisch en democratisch feest. Nu is het sluitingstijdstip aangebroken.

Geknutseld

Het leek niet op te kunnen. Dat mondde uit in een surrealistisch vooruitgangsgeloof. Vooral de financiële sector, de banken voorop, liep met het hoofd in de wolken. De meest bizarre financiële constructies werden in elkaar geknutseld. De bodem begint er nu uit te vallen.

Het hoofdprobleem in de eurozone zijn de wankele banken met hun beurse buffers. Er is bijvoorbeeld zo’n 230 miljard euro aan noodhulp aan de Griekse overheid overgemaakt. Daarvan moest echter 90 procent worden doorgesluisd naar internationale banken en verzekeringsbedrijven, die door onverantwoorde investeringen op omvallen stonden.

Voor andere landen geldt een soortgelijk verhaal. En de regeringen intussen maar bezuinigen en bezuinigen. Pensioenen brokkelen af. De werkloosheid loopt op. Van de sociale zekerheid blijft alleen een skelet over. Voor laaggeschoolden en grote delen van de middenklasse is er nauwelijks perspectief.

Wankelmoedig

De onvrede neemt hand over hand toe. Zullen de door en door gedemocratiseerde (en geseculariseerde) samenlevingen bestand zijn tegen jarenlange economische krimp? Dat is de cruciale vraag.

Zonder christendom geen democratie? Het komt anno 2012 over als wereldvreemd geprevel. Het is praktischer een andere christelijke notie af te stoffen: van nature is de mens geneigd het eigenbelang voorop te stellen. Zeker in slechte tijden. Het verstand gaat dan op nul.

Zittende regeringen, van welke politieke signatuur ook, worden aan de lopende band weggestemd. De hand van Wilders reikt, via de wankelmoedige premier Rutte, tot in Brussel. Zonder brood op de plank wankelt de democratie.