Bondskanselier Merkel zei het omfloerst, deze week: zonder een politieke unie is de euro ten dode opgeschreven. Foto ANP Evert-Jan Daniëls 

Ze weten niet eens hoe ze het lappen. Het lijkt vanzelf te gaan. Aan het materiaal kan het niet liggen. Elke boot is uitgerust met de laatste snufjes. Onlangs is er licht in de duisternis gebracht. Dankzij zogenaamde mobile eyes. Dat zijn piepkleine camera’s die op de ogen van de zeilers worden geplaatst. Ze registreren hoe er gekeken wordt. De uitkomsten zijn verbluffend.

Verschil

De blik van de meeste zeilers is 70 procent van de tijd gericht op zaken binnen de boot: de zeilstand, de lijntjes aan de binnenkant van het zeil, het vaantje. Bij de topzeilers is het net andersom. Hun blik is voor 70 procent buiten de boot gericht. Geen vlaagje, golfje, rimpeling, baken of beweging van de concurrentie ontgaat hen. Conclusie: de manier van kijken maakt het verschil.

Bij schakers is iets soortgelijks aan de hand. Topschakers kijken anders dan de mindere goden. Hun ogen gaan rustiger over het hele bord, ze blijven niet hangen bij individuele stukken maar zijn primair gericht op groepen stukken en ook op de lege velden. Topschakers blinken uit omdat ze de patronen herkennen.

Heimwee

Bij politici is het niet anders. Ook bij hen is de manier van kijken vaak beslissend. Populisten zijn bijvoorbeeld vooral gericht op het signaleren van problemen. Dat kan verhelderend zijn, maar brengt oplossingen niet dichterbij. Ze ijveren voor een toekomst die in het verleden ligt.

Heimwee is hun handelsmerk, ze hebben doorgaans een blinde vlek voor zaken buiten hun boot. Hoe komt het dat het populisme momenteel in de hele westelijke wereld de electorale wind in de rug heeft?

Groei

Economische groei en democratie zijn broer en zus. Honderd jaar lang groeide de economie dat het een aard had. De mondigheid en individualisering van de burgers namen navenant toe. Aan het begin van ons millennium bereikten we een climax. De vrijheid van meningsuiting werd absoluut, het krenken van anderen een recht.

Er gebeurde nog iets. De economie stuitte op haar grenzen. De economische motor is jarenlang kunstmatig aan de praat gehouden door het opstapelen van schulden. Nu keert de wal het schip. Het is krimp wat de klok slaat. Is onze democratie daartegen opgewassen?

Doodsbenauwd

Voor de wind is iedereen een hardzeiler. Dan is het gemakkelijk regeren. Elk jaar een grotere koek om te verdelen. Dat is verleden tijd. Het is nu inleveren geblazen. Dat zint de verwende, mondige kiezer niet. Het populisme fungeert als uitlaatklep.

Islam en de moslims worden als zondebok schielijk ingeruild tegen Europa en de eurofielen. Politici die wel het vermogen hebben buiten de eigen boot te kijken, zeggen van de weeromstuit niet wat ze zien en welke patronen ze ontwaren. Doodsbenauwd voor een electorale afstraffing.

Gezag

Het mankeert de eurozone aan centraal gezag en begrotingsdiscipline. De afgelopen week kwam bij bondskanselier Merkel, zij het omfloerst, het hoge woord eruit: zonder een politieke unie is de euro ten dode opgeschreven en koersen we af op een catastrofe.

Ze kreeg weinig bijval van haar collega-regeringsleiders. Geen geld, geen moed. Premier Rutte die gedurende anderhalf jaar regeren vooral opviel door hol opportunisme, liet het woord waanzin vallen.

Topzeilers doen hun voordeel met wat ze buiten hun boot waarnemen. Veel toppolitici juist niet. Uit angst voor het volk. De economie stuit op haar grenzen, de democratie eveneens. Zo wordt de euro het haasje.