Staatssecretaris Ben Knapen van Ontwikkelingssamenwerking. Nederland zou het voortouw moeten nemen bij een nieuwe agenda rond internationale samenwerking en ontwikkeling in plaats van fors te bezuinigen, meent de NCDO. Foto: ANP

Met defensie en Europa is ontwikkelingssamenwerking op dit moment een favoriete bezuinigingspost bij de Nederlandse burger. En dat is begrijpelijk. De verhoudingen tussen Noord en Zuid zijn veranderd.

Vroeger was het gemakkelijk: wij zijn rijk en zij zijn arm, dus we moeten hen helpen. Maar tegenwoordig ligt dat gecompliceerder: ‘hun’ welvaart stijgt en ‘zij’ nemen ‘onze’ bedrijven en banen over, waarom moeten wij dan zoveel bijdragen aan ontwikkelingssamenwerking?

Eurocrisis

Daar komt bij dat de burger in zijn beleving de rekening gepresenteerd krijgt van eerst de banken- en nu de eurocrisis in de vorm van hogere premies en belastingen, een magerder en duurdere basisverzekering, lagere pensioenen en een uitgeklede studiefinanciering. In een dergelijke situatie is het hemd al gauw nader dan de rok.

Wat de burger over het algemeen niet weet, is dat er de laatste jaren al stevig bezuinigd is op ontwikkelingssamenwerking, door de teruggang van 0,8 naar 0,7 procent en de daling van het bruto nationaal product.

Voor de regering is verder bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking om twee redenen aantrekkelijk: de bevolking steunt het, dus leidt het niet tot maatschappelijke onrust in Nederland. Vergeleken met andere maatregelen, zoals hervorming van de arbeidsmarkt en het stelsel van de hypotheekrente, waar het effect pas over een aantal jaren merkbaar is, levert bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking direct geld op.


Langetermijnvisie

Verder bezuinigen op het budget voor internationale ontwikkeling is vanuit een kortetermijnperspectief een aantrekkelijke optie, maar de essentie van regeren is toch vooruitzien. En het is nu juist de langetermijnvisie op internationale samenwerking en buitenlandbeleid waar veel te weinig aandacht voor is. Bij de politiek, de maatschappelijke organisaties en de media.

De afgelopen vijftien tot twintig jaar concentreerde de internationale agenda zich op armoedebestrijding. Dat had op vele fronten zijn effecten. De deelname aan onderwijs in arme landen is sterk gestegen, kindersterfte is drastisch afgenomen, pokken en polio zijn uitgeroeid, en mazelen en malaria zijn sterk teruggedrongen; vooral dankzij ontwikkelingshulp.
 
Maar het feit dat ontwikkelingssamenwerking een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de verbetering van de leefomstandigheden van vele miljoenen burgers in ontwikkelingslanden, mag er niet toe leiden dat we vergeten dat er nog ongelooflijk veel gedaan moet worden.

Achthonderd miljoen tot een miljard mensen zijn ondervoed, waarvan ongeveer een half miljard keuterboertjes; 1,2 miljard kinderen lopen risico omdat ze opgroeien in een sterk urbaniserende omgeving (het nieuwe stadsproletariaat); tientallen miljoenen mensen hebben geen toegang tot antiretrovirale medicijnen en andere geneesmiddelen en vaccines.

En jaarlijks sterven meer dan 350.000 vrouwen ten gevolge van complicaties tijdens de zwangerschap en bevalling. 99 procent van hen woont in ontwikkelingslanden.

Verdeling

Toch moet de armoedebestrijdingsagenda ingebed worden in een bredere internationale agenda, die zal - moeten - gaan over een eerlijke verdeling van de welvaart, over duurzame sociale en economische ontwikkeling en bescherming van het leefmilieu.

Het gaat om een agenda rond ‘nieuwe schaarsten’ en mondiaal publieke goederen. Schaarsten op het gebied van onder meer voedsel, grondstoffen en energie.

Toegang tot mondiaal publieke goederen als vrede en veiligheid, schone lucht, bescherming van de zeeën en de biodiversiteit, financiële stabiliteit, gezondheid en kennis. Kortom, een langetermijnagenda die zich bekommert om onze kwaliteit van leven en die van toekomstige generaties.

Het uitvoeren van deze nieuwe agenda voor internationale ontwikkeling vergt een enorme krachtsinspanning van overheden, bedrijfsleven, wetenschap en technologie, maatschappelijke organisaties en burgers. Maar het is ook een agenda die vele kansen biedt voor innovatie en economische, ecologische en sociale groei wereldwijd.

Middelen

Voor de uitvoering van deze agenda zullen de noodzakelijke middelen hoger zijn dan de middelen die we nu investeren in ontwikkelingssamenwerking (0,7 procent van het BNP), maar dit geld zal op termijn onderdeel moeten zijn van een geheel nieuw internationaal financieringsstelsel voor deze nieuwe internationale ontwikkelingsagenda, waarbij beleidscoherentie een centraal thema zal zijn.

Dat betekent een fundamentele discussie rond de criteria voor officiële hulp zoals vastgesteld door de OESO-DAC, en het ontwikkelen en implementeren van andere vormen van financiering.

Die discussie kan niet snel genoeg starten. Die discussie zal glashelder moeten maken dat investeren in mondiale duurzame ontwikkeling onontkoombaar en in ieders belang is en het meest effectief is als dit mondiaal goed afgestemd wordt.

Besluiten

Maatschappelijke organisaties kunnen deze discussie wel aanzwengelen, maar het zijn uiteindelijk regeringen die besluiten moeten nemen. Hoe moeilijk dat ook is.

Daarover liet Pascal Lamy (directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie) tijdens een recent bezoek aan Nederland op uitnodiging van de NCDO, geen twijfel bestaan: de onderhandelingen over de hervorming van de wereldhandel zitten muurvast - en dat staat niet op zichzelf.

Het geldt ook voor de klimaatonderhandelingen, afspraken over de mondiale gezondheidszorg, en de wereldwijde biodiversiteit. Staten zijn de eerst aangewezenen om in internationaal verband een effectieve agenda vorm te geven en uit te voeren om deze urgente uitdagingen het hoofd te bieden.

Lamy deed dan ook een appel op bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om druk te blijven uitoefenen op regeringen, zodat die hun verantwoordelijkheid zouden nemen.

In tijden van crisis is het begrijpelijk als mensen eerst aan zichzelf denken en op korte termijn denken en doen. Het risico is wel een geïndividualiseerde vorm van protectionisme en isolationisme, die leidt tot stagnatie. Maar dat geldt ook voor een land.

Als Nederland zich terugtrekt achter de dijken, miskent het de grote mondiale uitdagingen die zeer urgent zijn - ook voor Nederlanders. Het zou de Nederlandse regering sieren, als ze het voortouw zou nemen bij het formuleren van deze nieuwe, brede agenda rond internationale samenwerking en ontwikkeling.

Frans van den Boom is directeur-bestuurder van NCDO, het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking