Rutte wil geen discussie over de samenwerking met de PVV, hij wil de bezuinigingen rond krijgen. Foto: ANP

Daarom reageerde Rutte als door een slang gebeten toen uit zijn eigen gelederen kritische geluiden kwamen over de PVV. Het ging om citaten uit een nog te verschijnen boek van dr. Sybe Schaap, lid van de VVD-fractie in de Eerste Kamer. Het boek gaat over onbehagen in de samenleving.

Onbehagen en rancune

De auteur, gepromoveerd filosoof en voorheen hoogleraar aan de Karel-universiteit in Praag, trekt vergelijkingen tussen onbehagen en rancune in de jaren dertig in de vorige eeuw en de huidige tijd. De PVV speelt in dat onbehagen een uitgesproken rol.

Hoewel Rutte het boek niet heeft gelezen en slechts enkele citaten onder ogen kreeg via NRC Handelsblad, wees hij de vergelijking die Schaap maakt, af. De VVD heeft geprobereerd de publicatie van het boek te verhinderen, maar Schaap laat het gewoon verschijnen. De voorzitter van de VVD-fractie in de Eerste Kamer, Loek Hermans, vindt het tijdstip van publicatie ‘onhandig’.

Gedrag

De reactie van de VVD, inclusief de pogingen te verhinderen dat het boek volgende week in de boekwinkel ligt, is veelzeggend. Rutte wil geen discussie over de samenwerking met de PVV, hij wil de bezuinigingen rond krijgen. De poging om publicatie uit te stellen, toch niet zo maar een daad, geeft aan hoezeer Rutte probeert de verhoudingen goed te houden.

De politieke lading die het boek op voorhand al heeft gekregen, wordt mogelijk een belemmering om de inhoud van het boek aan de orde te krijgen en te bediscussieren. En dat is jammer. Schaap is niet de eerste de beste, ook al heeft Wilders al over hem gezegd dat hij niet goed bij zijn hoofd is. Daarmee bevestigt Wilders het gedrag van de PVV zoals hij dat in zijn boek beschrijft.

De reactie van Wilders is tekenend voor de PVV. Wilders discussieert niet met tegenstanders; in een paar twitterzinnen worden die afgeserveerd, zoals nu met Schaap; die man is niet goed bij zijn hoofd. Vervolgens is het iedereen duidelijk dat over de inhoud niet hoeft te worden gesproken; de auteur is toch immers niet fris in z’n bovenkamer?

Strategisch

In tijden van redelijkheid zou het te verwachten zijn dat niet alleen de VVD, maar ook coalitiegenoot CDA inhoudelijk op een boek zoals dat van Schaap ingaat. Maar we leven niet in redelijke tijden en dus zal het CDA zich ook onthouden van inhoudelijke opmerkingen.

Rutte heeft afgelopen weekeinde nog een strategisch zet gedaan: hij was op bezoek bij de SGP-jongeren. De partij is van belang voor stemverhoudingen in de beide Kamers. Rutte heeft er alle belang bij dat hij de SGP te vriend houdt; vandaar ook de welwillendheid van het kabinet ten aanzien van ethisch geladen onderwerpen die voor de SGP belangrijk zijn. De SGP-jongeren waren enthousiast over de premier.

Dat enthousiasme houdt vooral verband met de smaak en geur van macht: een partij van twee zetels krijgt meer voor elkaar dan een partij van, pakweg, dertig zetels.

Bijna met de dag wordt duidelijker hoe funest de samenwerking tussen VVD, CDA en de PVV is voor het gezonde denken en doen. Die samenwerking roept krachten op, of versterkt krachten die iedere redelijke partij zou moeten afwijzen.