Na de moord op Theo van Gogh in 2004 zochten vertegenwoordigers van kerk, moskee en synagoge in Bos en Lommer elkaar op met de vraag: wat is onze rol in deze situatie die uit de hand dreigt te lopen? Foto: ANP

Het onderzoek moet in kaart brengen welke innovatieve methoden in verschillende landen worden toegepast om deze spanningen te verminderen. De Roest, hoogleraar praktische theologie aan de vestiging Groningen van de PThU, coördineert het Nederlandse deel van het onderzoek, dat zich focust op Bos en Lommer.

Mindere spanning

Volgens De Roest is Bos en Lommer een goed voorbeeld dat een dergelijke samenwerking tot mindere spanning leidt in een wijk. ,,Na de moord op Theo van Gogh in 2004 zochten vertegenwoordigers van kerk, moskee en synagoge in deze wijk elkaar op met de vraag: wat is onze rol in deze situatie die uit de hand dreigt te lopen. Zij brachten al hun vrijwilligers in kaart en ondersteunden hen bij het benaderen van eventuele brandhaarden.

Dit was zo succesvol dat het uitgroeide tot een door de diaconie in Amsterdam opgezette stichting Samen wonen samen leven. Die kent inmiddels soortgelijke initiatieven in andere wijken in Amsterdam en in Gouda.”

Bij Bos en Lommer was volgens De Roest sprake van een duidelijk gemeenschappelijk belang. ,,Uit dit praktische gesprek ontstond vervolgens een interreligieuze dialoog - die niet was beoogd. Meestal gebeurt het andersom: eerst is er dialoog, dan samenwerking. Ook dat is nuttig, maar misschien wat vrijblijvender. Een voorlopige aanname is dan ook dat geloofsgemeenschappen pas echt tot samenwerking komen als er een gemeenschappelijk belang is.”

Sociale dynamiek

Het Europees onderzoek wil dergelijke casestudies niet alleen in kaart brengen maar ook de sociale dynamiek er van bestuderen. Op termijn moet het leiden tot een handleiding hoe samenwerking tussen religieuze gemeenschappen effectief zijn in te zetten bij de versterking van de sociale samenhang in een wijk of dorp.

,,De kracht van geloofsgemeenschappen is dat zij via hun vrijwilligers contacten hebben tot in de haarvaten van de samenleving. Door te onderzoeken hoe succesvolle samenwerkingsprojecten verlopen hopen we een methodiek te ontwikkelen en vaardigheden te destilleren voor leidinggevenden in religieuze gemeenschappen om verbindingen te kunnen leggen en zo de sociale cohesie te versterken.”

Handboek en cursusaanbod

Het onderzoek, gefinancierd door de Europese Unie, is een initiatief van de Norwegian School of Theology in Oslo en de vestiging Groningen van de PThU. Daarnaast leveren theologische instellingen uit Estland, Bulgarije, Roemenië en Italië bijdragen.

De Roest: ,,In Estland is er bijvoorbeeld spanning tussen Estse en Russische geloofsgemeenschappen. Maar het zijn vaak sociale problemen die er de grondslag van vormen. Door zulke mechanismen in kaart te brengen kun je gaan werken aan oplossingen.”

Het onderzoek moet leiden tot een handboek en een cursusaanbod voor voorgangers en vrijwilligers in de zes betrokken landen. In Nederland worden de resultaten van het onderzoek onder meer ingezet bij de Permanente Educatie (PE) van predikanten binnen de PKN.

Op 8 en 9 november is in Amsterdam de aftrap van het project, waarbij de diaconie Amsterdam haar ervaringen deelt.