Het is belangrijk dat de pioniersplek en de moederkerk nauwe banden onderhouden. Foto: KIA Freek Visser

Wat is er bereikt op het gebied van missionaire gemeenschapsvorming, wat is de stand van zaken op dit moment?

“Aan de lopende band worden kerken gesloten. Minder opvallend is dat aan de lopende band ook nieuwe initiatieven voor kerkplanting ontstaan. De Werkgemeenschap Missionaire Gemeenschapsvorming is er om die laatste beweging te stimuleren.

We verlangen naar meer missionaire gemeenschapsvorming in Nederland. Meer nieuwe gemeenten en meer nieuwe gelovigen in die gemeenten. In allerlei steden en gemeenten is men op dit moment volop bezig. Een wereld van verschil met tien jaar geleden.”

Waarom wordt nu het woord gemeenschapsvorming gebruikt in plaats van kerkstichting of kerkplanting?

“Ja, dat hebben we bewust gedaan. Kerkstichting is eigenlijk een te eng begrip, gemeenschapsvorming is veel breder. Je kunt heel anders gemeente zijn dan op zondag bij elkaar komen, bijvoorbeeld meerdere activiteiten door de week.

Als je het woord kerkstichting gebruikt, laat je kerkelijke criteria los op nieuwe vormen. We hechten in dit verband wel even veel aan het woord missionair. Het gaat natuurlijk niet alleen om de gemeenschap maar evenzeer om het Woord.”

Tot nu toe lijken pioniersplekken het beste buitenkerkelijke mensen te bereiken. Wat zegt dat over de bestaande gemeentes?

“Alrik Vos heeft dit inderdaad in een onderzoek aangetoond. Het laat te meer de noodzaak zien nieuwe pioniersplekken te starten. Echter, ook bestaande gemeenten moeten zich echt missionair bezinnen. Dat is toch immers de kern van het evangelie: de wereld het goede nieuws vertellen en laten zien wat Jezus voor iemands leven kan betekenen. Als een kerk dat serieus neemt heeft dat gevolgen hoe je kerk bent, namelijk voor de niet-christenen.

Bestaande kerken zouden er goed aan doen de uitkomsten van het onderzoek van Vos te betrekken op hun eigen gemeente. De ervaring leert namelijk dat wanneer de predikant preekt met de notie dat er vijf onkerkelijke mensen onder zijn gehoor zijn, dat preken oplevert die ook beter zijn voor de kerkleden zelf.”

Is pionieren en nieuwe vormen zoeken niet te veel de hobby van een enkeling terwijl de gemeente van een afstandje toekijkt?

“Nee, ik zie op heel veel plekken gewone gemeenteleden bijzondere dingen doen. Er is een beweging gaande van betrokken christenen die graag willen leren wat er allemaal in Nederland op dit gebied plaatsvindt en willen daar ook bij betrokken zijn in hun eigen stad of wijk.”

Wat heeft de werkgemeenschap de afgelopen twee en een half jaar bereikt?

“In de afgelopen drie jaren zijn acht netwerkbijeenkomsten gehouden, twee landelijke conferenties en een tweedaagse. Dat heeft geleid tot verbreding van de persoonlijke netwerken van deelnemers, zij hebben over en weer van elkaars vondsten geprofiteerd, nieuwe inspiratie en nieuwe visie opgedaan. Er zijn ideeën gevormd voor wat ons land in het komende decennium nodig heeft.

Graag wil de WMG de samenwerking verdiepen door er een strategische component bij te voegen. De kwaliteit van gemeenschapsvorming is gediend met samen doordenken wat er nodig is en profiteren van het wetenschappelijke onderzoek.

Samen de beweging van Gods Geest volgen. Samen beschikken over het ontwikkelde materiaal en evalueren wat we geprobeerd hebben. Samen werken in het opleiden en trainen van kerkplanters en nieuwe wegen verkennen. Samen naar buiten treden met een goede website en ambassadeurs die gemeenschapsvorming in Nederland op de kaart zetten.”

Is het verschil tussen hoe traditionele kerken functioneren en hoe de nieuwe gemeenschappen werken niet te groot? Het project Stroom in Amsterdam van de gereformeerde kerken vrijgemaakt loopt daar nu tegenaan.

“Nieuwe projecten krijgen vaak veel ruimte om te pionieren en te experimenteren. Dat is goed want dat is vaak in verschillende locale contexten ook heel erg nodig. Zodra je een nieuwe gemeente tot het officiële kerkverband wilt laten toetreden kan dat natuurlijk tot spanningen leiden als er voor bepaalde zaken geen ruimte is in de kerkorde.

Kerkplanting op grote schaal in Nederland is relatief nieuw en het is van belang dat we elkaar de tijd en ruimte te geven nieuwe ontwikkelingen in kerkplantingen te doordenken en na te gaan welke gevolgen dat heeft voor eventuele toetreding. In het geval van Stroom is daar te weinig discussie over geweest, zowel de kerken als de mensen van het project hebben elkaar te weinig bij de les gehouden.

Stroom heeft altijd vrouwen in de leiding gehad terwijl de vrijgemaakte kerken geen vrouwen tot het ambt toelaten. De vragen daarover zijn nu op de synode behandeld terwijl de beslissingen door de classis genomen moeten worden.”

Is de kloof te overbruggen?

“Ik hoop van harte van wel. Maar het is van belang dat we open met elkaar communiceren, de kern waarom het draait in de gaten houden en vooral zoeken naar mogelijkheden en inventief zijn en elkaar zo vast te houden.”

Is een betaalde kracht noodzakelijk voor het starten van een pioniersplek of een nieuwe gemeenschap?

“Tien jaar geleden zou ik daarop ja gezegd hebben. Nu zie ik dat niet altijd nodig is, althans niet fulltime. Je kunt het heel goed af met mensen die parttime betrokken zijn. Je hebt leiders nodig die een groep mensen inspireren en meenemen in een pioniersproces. Dat hoeft zeker niet fulltime.”

Zijn er nog nieuwe ontwikkelingen te verwachten in de komende jaren?

“Ik verwacht een grote diversiteit aan missionaire initiatieven. Dat is heel spannend want daar leren we met elkaar heel veel van: wat werkt wel en wat niet. Kerkplanting wordt volwassen.”
 
Hoe erg is het als pioniersplekken en traditionele kerken los van elkaar blijven bestaan?

“Het is essentieel dat een pioniersplek nauwe banden heeft met een moederkerk. Zodat men over en weer elkaar scherp kan houden, men van elkaar kan leren en inspireren. Het doel is dat beiden daardoor groeien. In aantal maar ook in kwaliteit.” 

Hoe lang blijft een pioniersplek een pioniersplek?

“Na vijf jaar kun je niet meer spreken volgens mij van een pioniersplek. Dan is er een bepaalde structuur en cultuur ontstaan met een vaste groep mensen.”