Aartsbisschop Peter Erdoe van de Hongaarse Katholieke Kerk toont een replica van de St. Septhen Basiliek van Boedapest aan de Hongaarse president Viktor Orbán en zijn vrouw. De Rooms-Katholieke Kerk is een van de kerken die erkend is door de staat. Foto: EPA

Terug naar de wortels van de heroïsche paardenvolkeren, die met de zegen van God ten strijde trokken. Terug naar het trotse volk dat het christendom verdedigde tegen de oprukkende Turken. Dat is wat premier Viktor Orbán wil. ,,Ik wil een land opbouwen met een kleine ‘l’, het land van de Hongaren en van de wereld, én met een grote ‘L’, het Land van God, en dat is de hogere betekenis van wat ik doe”, zei hij elf jaar geleden al toen hij voor het eerst aan het bewind was. ,,Ik ben ervan overtuigd dat Hongarije en het christendom, de Hongaren en de historische kerken niet van elkaar te scheiden zijn.”

Minderheden

Tot die minderheden behoort ook de Hongaarse Evangelische Broederschap. Het hoofdkwartier van de kerkverband staat midden in het vervallen gedeelte van Boedapest, net buiten het centrum. Waar het stadscentrum glorieert van oude architectuur en een schilderachtige Donau, is de wijk van de Hongaarse Evangelische Broederschap een plek van armoede.

Zwervers

In een oude straat liggen twee zwervers in een deurportier, gehuld in een kleed. Midden op de dag, hoge temperaturen, veel lawaai, maar de mannen slapen rustig verder. Aan de andere kant eet een zwerver met een halve voortand een klokhuis van een appel, die hij met veel geluk in een prullenbak vond. Het is de realiteit in een land waar een sociaal vangnet ontbreekt. Tot op dit moment vangt Gábor Iványi, predikant en voorzitter van de Hongaarse Evangelische Broederschap de mannen op, maar de toekomst van de zwervers hangt aan een zijden draadje.

,,We hebben afgelopen twintig jaar fantastisch werk kunnen doen onder zwervers”, aldus Iványi. ,,We voelden de steun van de overheid, die geloofde in de kracht van religieuze organisaties zoals wij. Onder de regering Orbán dreigen we echter plotseling onze licentie kwijt te raken.”

Reden is de kerkwet die vele Hongaren, maar ook buitenlandse politici zorgen baart (zie kader). Via de wet is het aantal door de staat erkende religieuze kerken en organisaties drastisch ingeperkt. Niet erkend worden betekent verlies van subsidie en de organisatie betaalt dan hogere belastingen op giften.
Financieel een strop voor minderheden. Iványi: ,,Gewoonlijk kun je in een democratie niet zomaar licenties van kerken intrekken, maar de regering van Orbán heeft meer dan een tweederde meerderheid in het parlement. Hij kan grondrechten aanpassen op puur legale wijze. Dat is uniek.”

Identiteit

Waarom Orbán ervoor kiest om groeperingen als die van Iványi geen licentie te geven, is moeilijk te achterhalen. Orbáns eigen verklaring luidt dat hij, naast het feit dat hij de Hongaarse identiteit wil bewaken, een einde wil aan vele groeperingen die subsidie krijgen, zoals scientifyreligies of sektes. Zij staan de Hongaarse identiteit in de weg, aldus de premier.

Ook eist Orbán dat kerken een minimumaantal leden hebben. Iványi: ,,Het is kwalijk dat Orbán op deze wijze z’n beleid toelicht. Er zijn namelijk geen harde criteria. Het parlement bepaalt per kerk of ze een vergunning krijgt toegewezen. In essentie is de situatie vergelijkbaar met Noord-Korea. In een rechtstaat bewaart de staat afstand van religieuze groeperingen.”

Kerkwet

Pastor Iványi, door sommigen ook wel de ‘moeder Teresa van Hongarije’ genoemd, geeft zich niet zomaar gewonnen, en belegt een speciale persconferentie in een zaaltje onder z’n hoofdkantoor. Interessant is dat de zaal bomvol zit met journalisten. Dat heeft er mede mee te maken dat Iványi een publiek figuur is. Hij heeft twintig jaar geleden - met Orbán - in het parlement gezeten, en maakt nu naam met een harde strijd tegen de kerkwet.

,,Ik meen dat we een kerk zijn, maar andere mensen denken daar anders over”, begint de pastor met een immens grote grijze baard. ,,Onze projecten onder Roma, zwervers en op scholen dreigen verloren te gaan, en daarmee keren we terug naar de repressieve tijd van het communisme.”

Onder toezicht

Iványi deelt de Hongaarse recente geschiedenis in drie tijdvakken in: het repressieve communisme, gevolgd door een liberaal tijdperk van 1990 tot 2010, en nu een in zijn ogen repressief beleid van Orbáns partij Fidesz. Vele buitenlandse media staat hij te woord, en volgens hem is het een bittere noodzaak. ,,In Hongarije zijn de meeste kranten onder toezicht van de regering. Een schrijnend gebrek aan vrije pers.” Iványi hoopt dat zijn verhaal weerklank vindt in andere landen.

Het kan verkeren: Ivány was in de jaren negentig volgens eigen zeggen nog bevriend met Orbán. ,,Het was een aimabele man, een sociaal vaardig type die mensen voor zich kon winnen. Hij had een vechtersmentaliteit, dat zag je bijvoorbeeld als we als parlementsleden gingen voetballen. Je moet ook wel kundig zijn om Hongarije op zo’n radicale wijze naar je hand te zetten.” Ook qua geloof hebben beide heren een verbondenheid gehad. ,,Ik heb zelfs Orbáns kinderen gedoopt.” Volgens Iványi is Orbán ,,geradicaliseerd” in de tijden die volgden.

Evangelische gemeenten

De kerk van Iványi is bepaald niet de enige kerk die haar legitimatiepapieren kwijt is. Het aantal is teruggedrongen van 300 geregistreerde kerken naar 32. De 32 representeren het overgrote deel van de Hongaarse gelovigen, maar het betreft de financieel sterke, geïnstitutionaliseerde kerken. Kerken die buiten het selectiebeleid van Orbán vallen, zijn vooral de kleinere evangelische gemeenten.

Ook de evangelische Donaukerk in Boedapest raakt haar licentie kwijt. ,,De staat wil ‘christelijkheid’ opleggen”, vertelt voorgang pastor Miller na de zondagse kerkdienst. ,,Scholen moeten het christendom als enige waarheid bepreken, homohuwelijken moeten extra in kwaad daglicht gesteld worden. Niet dat ik tegen deze principes ben, maar of het geloof daarmee versterkt wordt in Hongarije? God zegt in de Bijbel: ‘Mijn koninkrijk is niet van deze wereld.’ Ik vraag me af of een opgelegd christelijk land in lijn is met de Bijbel.”

Strikte scheiding

De pastor bepleit een strikte scheiding tussen kerk en staat. ,,Dat betekent niet a-religieus, zoals veel secularisten het interpreteren, maar vooral dat de kerk geen voorkeur heeft voor een bepaalde stroming zoals nu het geval is.” Het kerkbeleid is volgens de pastor voorkeursbeleid van Orbán. ,,In essentie is subsidie niet het grootste probleem. Ik vind dat kerken ook zonder subsidie moeten kunnen leven, maar de wetgeving is discriminerend. Waarom krijgen wij geen licentie en andere kerken wel?”

De wetgeving is in januari al van kracht gegaan. Gábor Iványi is nog bezig met procedures om het verlies van zijn licentie aan te vechten. Hoe het het met zijn projecten verder gaat is nog onduidelijk: De busjes die door Boedapest rijden en stoppen bij parkjes met zwervers, waarbij honderden zwervers uit alle hoeken van de straat aangestormd komen om een pakketje met eten op te halen. Het tehuis waar zo’n honderd zwervers kunnen verblijven en waar veel werknemers de enorme urinelucht trotseren om de zwervers een langer leven te gunnen. Het worden wellicht beelden van het verleden, in het Hongarije dat christelijker wil worden.