Leer en leven staan in elkaars verlengde. 'Rentmeesterschap' kan betekenen dat je ervoor kiest zelf energie op te wekken. Foto Wikicommons 

Het belang van beide boeken ligt onder meer in wat ze aan de orde stellen. De dogmatiek gaat over wat christenen geloven; de inleiding in het katholiek sociaal denken gaat over wat christenen doen. Beide aandachtsgebieden veronderstellen elkaar: zonder geloven heeft het doen geen richting of doel en zonder doen mist het geloof een belangrijk deel van zijn betekenis.

Dogmatiek is niet zo populair; het begrip wordt negatief verbonden met de leer van het geloof. Het nieuwe boek laat zien hoe die verbinding niet altijd terecht hoeft te zijn. Natuurlijk, zowel in de rooms-katholieke als in de protestantse tradities zijn uitwassen zichtbaar van de eenzijdige nadruk op de leer; de levendigheid van het (geloofs)leven is daardoor weleens verstikt.

Gevoel

Een deel van de afkeer van het geloof en vooral van de kerk kan daar uit worden verklaard. Die afkeer is overigens een tijdelijk verschijnsel; jongere generaties christenen worden nauwelijks nog ‘geplaagd’ met leerstelligheden.

Geloven heeft in de huidige tijd veel minder met leer en veel meer met gevoel te maken. Dat zal ook een reden worden voor afkeer; wie geloven alleen ziet als gevoel, drijft weg in een zee, zonder horizon of houvast.

Het begrip christelijk sociaal denken geniet in katholiek Nederland momenteel relatief veel belangstelling. Kernwaarden van die leer staan in de samenleving onder druk. Menselijke waardigheid bijvoorbeeld.

Instrument

Die leer biedt instrumenten om met woorden en met daden verzet te plegen tegen ontsporingen, haar werking strekt zich uit van het individuele tot en met de inrichting van de samenleving. De sociale leer moet worden (voor)geleefd.

Dogmatiek en sociale leer staan niet tegenover elkaar; beide zijn een kant van dezelfde medaille, namelijk het geloof. Beide kunnen een rol spelen in een scherper bewustzijn over wat het geloof is - naar inhoud en naar praktische betekenis. Dat scherper bewustzijn lijkt noodzakelijk te zijn voor individuen en voor instituties om in geestelijk opzicht te kunnen overleven.

De dogmatiek kan helpen een beter beeld te krijgen van wat eerdere geslachten hebben geloofd; waar knelpunten liggen en waar munitie ligt om zich teweer te stellen tegen ‘aanvallen’ van binnen en van buiten. Dogmatiek is niet alleen maar gemakkelijk - het vraagt studie om de vruchten te plukken van tweeduizend jaar geloof en geloven, zo is het nu eenmaal.

Uitgangspunten

In de sociale leer in de traditie van de Rooms-Katholieke Kerk gaat het vooral om doen, maar wel vanuit uitgangspunten. Die uitgangspunten moeten steeds worden geactualiseerd: de menselijke waardigheid wordt in de moderne samenleving op punten anders bedreigd dan tweehonderd jaar geleden.

De hernieuwde belangstelling voor de sociale leer is óók een weg die kan leiden tot een scherper bewustzijn van de betekenis van het christelijk geloof: ze vormt mensen en ze geeft richtlijnen voor sociale praktijken en instituties.

Leer en leven horen bij elkaar; iedere eenzijdigheid verzwakt het geloof van mensen en het getuigenis van christenen in de samenleving.