Mit Romney en Barack Obama tijdens het tweede debat dat afgelopen nacht plaatsvond op Hofstra University in New York. Foto: EPA

,,Het is verbazingwekkend hoe vaak Amerikaanse presidenten in het heden en het verleden in hun speeches verwijzen naar passages uit de Bijbel’’, aldus dr. Wilson, die ook directeur is van het Centrum voor religie, conflict en het publieke domein aan de theologische faculteit in Groningen.

Op de avond voorafgaan aan het tweede verkiezingsdebat tussen president Barack Obama en presidentskandidaat Mitt Romney hield Studium Generale Groningen de tweede bijeenkomst in een serie van drie over de Amerikaanse politiek. De vraag naar de rol van religie in de Amerikaanse politiek staat centraal onder de titel ‘God bless America.’

Want het gaat er dezer dagen ook om welke groep kiezers Romney en Obama aan zich weten te binden bij de christenen. Wie haalt bijvoorbeeld de evangelicalen binnen en wie de protestantse Latino’s? Die vormen cruciale blokken voor beide kandidaten. 

Kerk en staat

De eerste spreker van de avond, de Anglicaanse priester Sam van Leer, richtte zich voornamelijk op de historische wortels van religie in Amerika. Hij ging op zoek naar de oorzaken voor ‘de paradox’ dat Amerika feitelijk een neutrale staat is door de scheiding tussen kerk en staat, maar desondanks onmiskenbaar een religieuze natie is.

De oorzaak hiervoor moet volgens Van Leer worden gezocht in het vrijheidsbegrip dat sinds het begin van het koloniale verleden een grote rol heeft gespeeld. ,,De kolonisten die van Europa naar Amerika trokken, waren dissidenten die in de ‘nieuwe wereld’ een samenleving wilden met religieuze vrijheid. De scheiding tussen kerk en staat keerde zich niet tegen religie in de politiek, maar juist tegen politieke invloed in de religie’’, aldus Van Leer.

Ook Wilson ziet Amerika niet als een officieel christelijk land, maar als een land waar het christendom een centrale plaats in neemt in de nationale identiteit. Deze identiteit wordt naast het door Van Leer genoemde vrijheidsbegrip gevormd door het idee van Amerika als ‘City on a hill’ (Stad op een berg).

,,Dit beeld van City on a hill, dat Jezus gebruikt in de Bijbel, zie je overal in de Amerikaanse geschiedenis terugkomen. Amerika ziet zichzelf als een voorbeeld, als een land met een speciale roeping en verantwoordelijkheid voor de wereld, waarbij het zichzelf soms vergelijkt met Israël.’’

Civiele religie

Zo is er volgens Wilson in Amerika sterk sprake van een civiele religie. Dat uit zich in allerlei rituelen, documenten en belangrijke figuren. Als voorbeeld noemde Wilson onder andere het optreden van president Franklin D. Roosevelt in de Tweede Wereldoorlog.

,,Met name in crisissituaties wordt er teruggegrepen op gedeelde waarden en dat is de religie. De taal die gebruikt wordt is vaak zwart-wit. Denk aan termen als goed en kwaad, en de strijd tussen God en de duivel. Amerika heeft sterk het besef aan Gods kant te staan en de tegenstander te demoniseren.’’

Schepping

Ook in de huidige campagne en tijdens de speeches speelt religie volgens de beide sprekers zowel expliciet als impliciet een grote rol. ,,Er wordt vaak verwezen naar onderliggende waarden. Wanneer er wordt gezegd dat iedereen gelijk is, dan wordt hierbij impliciet verwezen naar de schepping waar iedereen gelijk geschapen is’’, aldus Van Leer.

Ook de aanwezigen zagen Amerika als christelijk land. Zo konden maar twee van de ruim 150 aanwezigen zich voorstellen dat er in de nabije toekomst een expliciet atheïstische presidentskandidaat president zou kunnen worden.

Hoe kan het dat het er op lijkt dat de republikeinen gemakkelijker de religieuze kiezer weet te bereiken?, vroeg een van de aanwezigen. Volgens Van Leer zijn hier verschillende oorzaken voor aan te wijzen.

,,Door de culturele veranderingen zagen de conservatieve republikeinen electoraal gewin bij orthodoxe protestanten die niet met alles mee wilden gaan. Een andere oorzaak is dat religieus links minder goed georganiseerd was dan rechts. Bovendien heeft links een meer genuanceerd en gecompliceerd verhaal, en dat is een probleem.’’