De rechtbank van het Vaticaan. Foto: EPA

Zaterdag begon het Vatileaks-proces waar wereldwijd naar wordt gekeken. De rechtbank besloot het proces tegen Paolo Gabriele en de computerdeskundige Claudio Sciarpelletti, die van medeplichtigheid wordt verdacht, te splitsen.

De computer-expert werkte bij het secretariaat van het Vaticaan en wordt ervan verdacht dat hij Gabriele heeft geholpen bij het lekken van vertrouwelijke documenten naar de media. De butler zou de documenten hebben gepakt van het bureau van priester Georg Ganswein.

Diefstal

De beschuldiging tegen Gabriele luidt ‘zware diefstal’. En niet zomaar. De ‘brave’ butler pakte een handvol hoogst vertrouwelijke stukken van het bureau van de paus en speelde die viavia door aan een Italiaanse journalist, die geen moment aarzelde om ze te publiceren.

De butler heeft al een volledige bekentenis afgelegd. Hij handelde te goeder trouw, in zijn optiek. Hij wilde kerk en de paus redden, althans de aandacht vestigen op corruptie binnen het kerkelijk bestuursapparaat en op de tegenstrijdige krachten binnen de Curie. Omdat hij denkt dat de paus niet over alles wat er binnen de kerk gebeurt correct en volledig op de hoogte wordt gehouden.

Van een massale samenzwering is tot nu toe niets gebleken, ook niet van buitenaf. Beklaagde Gabriele zou maar één medeplichtige hebben gehad: de Vaticaanse informatica-medewerker Claudio Sciarpelletti. Die zou de gestolen documenten gekopieerd en naar buiten gesmokkeld hebben.

Hoofdbeklaagde blijft evenwel de butler. Hij moet vrezen voor een gevangenisstraf van drie maanden tot vier jaar. Tegen het vonnis mag hij - net als de openbare aanklager - éénmaal in beroep. Dan wordt het dossier gesloten en staat de strafmaat onherroepelijk vast. 

Rechters

Drie onafhankelijke Italiaanse (leken)rechters die geen enkele binding met het Vaticaan hebben vormen de rechtbank. Ze maken dus ook geen deel uit van de Vaticaanse hiërarchie. De resultaten van de commissie van drie kardinalen die op verzoek van de paus een onderzoek hebben ingesteld, komen tijdens het proces niet ter sprake. Zij hebben rapport uitgebracht aan de paus en daar blijft het bij.

De rol van de paus is minimaal. Hij heeft geen enkele invloed op de procesgang maar kan - als staatshoofd - gebruik maken van zijn recht om de veroordeelde gratie te verlenen. Dat is temeer denkbaar in combinatie met de christelijke barmhartigheid: de dader biecht zijn zonden op, toont openlijk berouw en spijt, belooft niet in herhaling te vallen en krijgt absolutie, c.q. gratie. Of het zover komt, is afwachten.

Ongebruikelijk

Een Vaticaanse procesgang wijkt op onderdelen opvallend af van wat doorgaans in andere rechtsstaten gebruikelijk is. Zo hoeft de beklaagde bij het begin van het proces niet te pleiten voor schuldig of onschuldig. Evenmin hoeft hij de eed af te leggen om de waarheid te spreken. De opgeroepen getuigen moeten dat wel.

De aanklager en de advocaat van de verdachten richten zich niet rechtstreeks tot de beklaagde. Ze stellen hun vragen aan de voorzitter van de rechtbank die ze vervolgens aan de beklaagde stelt. Wel krijgt de beklaagde het laatste woord. Te zijner tijd. Want hoewel de Vaticaanse justitie sneller en efficiënter werkt dan de Italiaanse, zal het proces naar verwachting nog maanden gaan duren.

Het proces tegen de butler van paus Benedictus XVI, Paolo Gabriele, gaat morgen verder. Dan wordt de persoonlijk secretaris van de paus, de Duitse priester Georg Ganswein, gehoord.