Het ware geluk ligt niet in aards succes, maar in hoop op God en de verwachting van een toekomstige werkelijkheid. Foto: EPA

Toch verdient dit boek met preken van de Engelsman John Donne (1572-1631) meer dan gewone aandacht. Allereerst om de inhoud, maar ook om twee andere redenen. John Donne was een bijzonder mens, predikant in het zeventiende-eeuwse Engeland én dichter. In Nederland geniet hij geen algemene bekendheid, maar door kenners wordt hij gewaardeerd als een briljante prediker en dichter.

Waardering

Vorig jaar nog publiceerde Willem Jan Otten een boek over een van Donnes beroemdste gedichten. Donne behoort tot de meest gewaardeerde dichters uit de Britse zeventiende eeuw; onder zijn pleitbezorgers bevond zich bijvoorbeeld T.S. Eliot.

Dat Donne een man van formaat was, heeft de predikant en theoloog Jan Taeke Bakker, scherp ingezien - en dat is de tweede reden om dit boek serieus te nemen. Bakker overleed begin dit jaar op 88-jarige leeftijd. In zijn laatste levensfase heeft hij zich grondig met de preken van John Donne beziggehouden en een reeks preken vertaald.

Helaas heeft Bakker de verschijning van dit boek niet meer meegemaakt. Waarom verdiepte hij zich juist in zijn laatste levensfase zo intensief in Donne en diens verkondiging? Het zou niet verbazen als Bakker zo graag met Donne bezig was, omdat deze zonder omwegen schrijft over de eindigheid van het menselijke bestaan en de enige troost die houdbaar is. 

Lichtglans

Het gaat bij John Donne om de lichtglans van het goddelijke perspectief op leven en dood. Daarom is de titel van deze bundeling preken zo goed gekozen: Donne legt de focus bij de veiligheid en de troost van dat plekje in de ‘schaduw van uw vleugelen’. Het ware geluk ligt niet in aards succes, maar in hoop op God en de verwachting van een toekomstige werkelijkheid.

Dat betekent niet dat Donne slechts een prediker was van het memento mori - gedenk te sterven. Hij miskent het aardse leven niet, maar hij tilt het op in een hogere eenheid met de hemelse werkelijkheid, waarin moeite, zonde en verdriet overwonnen zullen zijn.

Uit deze typering valt op te maken dat John Donne toch een ietwat opmerkelijke verschijning zou zijn op veel kansels in de hedendaagse Nederlandse protestantse kerken. Hij verkondigt een oerreformatorische leer, waarin het gaat over de verzoening door het bloed van Jezus, om de verlossing van schuld, om de eeuwigheid en de oneindige waarde van de ziel. Donne schrijft hier echter prachtig over, op een manier die voor lezers die iets minder ‘hebben’ met een onversneden reformatorische boodschap toch aantrekkelijk kan zijn.

Paradoxen

Donne levert mooie redeneringen en uiteenzettingen, stelt tal van vragen en antwoordt daarop met exploraties van bijbelpassages. Niet alle vragen van het mensenleven laten zich klip en klaar beantwoorden, wist Donne; daarom kiest hij nogal eens voor krachtige paradoxen, zoals over Jezus: ‘Hij is God, die zoogt en gezoogd wordt; God aan wiens boezem alle creatuur drinkt, zuigend aan de borst van zijn moeder, die maagd is.’

Donne weegt als een dichter zijn woorden, om hoopvolle geloofsmysteries te peilen: ‘Als hij (God) met u is, zal hij u laten zien, dat hij met u is en nooit uit uw gezicht gaan, tot hij u daar gebracht heeft, waar gij nooit uit het zijne kunt gaan.’