Bij de viering gieten verschillende mensen een flesje water, dat ze hebben meegenomen uit hun land, in een grote schaal. Foto: Martine Vonk 

Het is woensdagavond. Ik ben, net als 75 andere mensen uit meer dan twintig landen naar Mennorode in Elspeet gekomen om na te denken over geloof en duurzaamheid en nieuwe ideeen op te doen.

Ik word alleen al geïnspireerd door het bonte gezelschap zelf. ’s Avonds zit ik aan tafel te eten met een lutherse Palestijn, een Duitse evangelische hoogleraar economie, een jonge Tsjech die met zijn vrouw en vier kinderen vrijwel geheel zelfvoorzienend leeft en een Ierse non. We leiden een heel verschillend leven, maar vinden elkaar in onze gedrevenheid om als christen zorg te dragen voor deze aarde, Gods schepping. 

Water 

Tijdens de viering op woensdag wordt het internationale karakter gesymboliseerd door water. Verschillende mensen hebben een flesje water meegenomen uit hun land, dat ze een voor een in een grote schaal gieten. Water is essentieel voor het leven van mens en natuur. En het verwijst natuurlijk naar Jezus, die zegt: ‘Ik ben het levende water’.

Donderdag sluiten een kleine dertig Nederlandse daggasten aan. Professor Hans Opschoor verzorgt ’s ochtends de hoofdlezing over economie en eco-justice. Hoe vertaal je zoiets precies? Gerechtigheid voor de aarde? Of een eerlijke verdeling van wat de aarde biedt? Opschoor spreekt over ongelijkheid die wereldwijd toeneemt. Bronnen en gronden die voorheen voor iedereen vrij toegankelijk waren, worden opgekocht door buitenstaanders. Mensen raken daardoor de toegang tot zoiets als gratis drinkwater kwijt. Duurzaamheid en ecojustice hebben dus niet alleen te maken met verandering in leefstijl, maar ook van economische systemen. 

Moreel onrechtvaardig

Opschoor haalt een rapport uit Groot-Brittannië aan dat laat zien dat een omslag naar duurzaamheid mogelijk is, maar wel vraagt om radicale veranderingen. Om de uitstoot van CO2 tot nul te kunnen reduceren, moeten mensen 85 procent minder vliegen en 30 procent minder auto rijden. Dat is nogal een verandering. Maar wereldwijd zullen we minder moeten gaan consumeren. Opschoor noemt het moreel onrechtvaardig om zoveel te consumeren. Het moet ook wel want er is simpelweg niet genoeg voor iedereen op deze manier. Zijn boodschap is helder: beleid moet zich richten op kwaliteit van leven in plaats van sec economische groei. 

Trappisten

In mijn eigen lezing ga ik in op drie lessen die we kunnen leren van christelijke gemeenschappen zoals de Amish en de Trappisten. Zij kiezen voor kwaliteit in plaats van alsmaar meer bezit, ze zoeken naar nieuwe vormen van gemeenschap en nemen tijd voor reflectie. 

Dave Bookless, werkzaam voor A Rocha Internationaal, spreekt over een paradigmaverschuiving. In ons wereldbeeld staat de mens vaak centraal. Wij moeten toe naar een wereldbeeld dat God-gericht is. Daarin komen mens en natuur beide meer tot hun recht. Rabbijn Awraham Soetendorp gebruikt de metafoor van het lichaam, waarin ieder lid meelijdt. Zo kunnen we ook de aarde zien als een lichaam, dat leeft en in balans moet blijven. 

Na deze lezingen heb ik genoeg stof tot nadenken. De rest van het programma laat ik voor wat het is. Op het terras spreek ik met Hans van der Spek van Pinkstergemeente Morgenstond in Gouda, die net een beleidsplan hebben gemaakt hoe duurzaamheid en gerechtigheid in hun gemeente meer een plaats kunnen krijgen. 

Excursies

Op vrijdag staat de praktijk centraal. We kunnen kiezen uit drie excursies: naar de Eemlandhoeve om na te denken over voedsel en geloof, naar de PKN-gemeente in Dieren waar al jaren aan duurzaamheid wordt gewerkt of naar coöperatie De Windvogel. Ik kies het laatste.

Na een busreis van ruim een uur stappen we uit in Gouda. Daar heet de molenaar ons welkom en begeleidt ons naar De Gouwevogel, een windturbine van 47 meter hoog (600 kW Enercon-turbine) die jaarlijks gemiddeld zo’n driehonderd gezinnen van windenergie voorziet. Er staat een stevige wind, dus vandaag is de opbrengst prima. Via een trapje komen we in het hart van de turbine, waar de molenaar ons een indrukwekkend paneel laat zien vol knoppen en metertjes. 

Na dit bezoek rijden we door naar de PKN-gemeente in Reeuwijk, waar De Windvogel is begonnen. De oprichters vertellen hoe zij in de jaren tachtig gemotiveerd waren door het conciliair proces om vanuit hun geloof iets concreets te doen aan milieuzorg. Dat leidde tot de oprichting van deze windcoöperatie, die inmiddels 2500 leden en zes windturbines telt. En nog veel meer plannen voor de toekomst heeft. De groep zit vol met vragen en de gastheren beantwoorden die graag. Maar de tijd tikt ook door en we moeten weer terug naar Mennorode.

Speeddate

Na het eten, dat trouwens voor 65 procent uit biologische producten bestaat, staat ons een speeddateavond te wachten. Acht Nederlandse organisaties en projecten presenteren zich kort op het podium, waarna je met drie daarvan wat langer kunt doorpraten. Iedereen behandelt een eigen thematiek. De christelijke natuurorganisatie A Rocha is present, gevolgd door Micha Nederland over rechtvaardigheid, Kerk in Actie over praktijkvoorbeelden, Oikos over processen, Time to Turn over jongeren, het Franciscaans Milieuproject Stoutenburg over hun dagelijkse leven, Raad van Kerken over spiritualiteit en creativiteit en de Doopsgezinde duurzaamheidswerkgroep vertelt over hun ervaringen. 

Ik kijk met gepaste trots naar de rij gemotiveerde medelanders en ben hoopvol over de vele mogelijkheden die er zijn om kerken te motiveren tot duurzaamheid.
  
Samenwerking

Het is wel goed, zoals Christiaan Hogenhuis eerder deze avond benadrukte, dat we zoeken naar samenwerking. En naar improvisatie. Hij gebruikte daarbij het voorbeeld van een muzikaal optreden. Goede improvisatie vraagt dat mensen naar elkaar luisteren, op elkaar afstemmen, elkaar ruimte gunnen en samen een mooi stuk neerzetten. Daar kunnen kerken wat van leren!

De zaterdag moet ik missen, omdat we een familiefeest hebben. Die middag wordt een verklaring opgesteld, die beschikbaar komt voor alle Europese kerken. Daar zullen we in Nederland nog wel meer van horen. Zondagmorgen ben ik wel weer op tijd voor de afsluitende dienst in de Oecumenische gemeente De Drie Ranken in Apeldoorn. Deelnemers aan de conferentie nemen deel aan de liturgie door te bidden en voor te lezen uit Matteüs. We zingen een prachtig lied uit de bundel van Iona dat zegt: ‘Every creature, every human lives by Gods grace’ (Ieder schepsel, ieder mens leeft door Gods genade). Dat besef verbindt ons en motiveert ons voor Zijn schepping  en elkaar te zorgen. 

Martine Vonk is coördinator van de Noach Alliantie, een netwerk van kerken en christenen die willen werken aan duurzaamheid.