Wat Anneet Bertram in de stadswijken ziet, is dat de mensen die een deel van hun verantwoordelijkheid zijn kwijtgeraakt, die verantwoordelijkheid nu weer terug willen hebben. Foto: ANP

Van wie is de samenleving? Voor beiden is het een te brede en te algemene vraag. Arjan Lock: “Tja, van wie is de zee? Je verzuipt in zo’n vraag, je moet het tot kleinere proporties terugbrengen.”

,,Je kunt bij zo’n vraag denken aan de juridische of filosofische aspecten van eigenaarschap. Als je dat nog even op de zee betrekt en de zee als jou eigendom ziet, kom je er makkelijker toe die zee te exploiteren of voor jezelf te houden en een privéstrandje aan te leggen, exclusief voor jou alleen. De eigenaar bepaalt wat er gebeurt, immers. De samenleving is niet van mensen als in een eigendomsrelatie.”

Voor Lock is dat parallel met het geloof: ,,We zijn als gelovigen ook niet de eigenaar van de bijbelverhalen.”

Erkend voelen

In de samenleving gaat het om verantwoordelijkheid, zorgzaamheid, delen met anderen. Belangrijk is daarbij, volgens Lock, dat mensen zich erkend voelen. ,,Erkenning is belangrijk voor mensen om in het leven te kunnen staan: je mag zijn wie je bent.

Hoe zorg je dat mensen hun verantwoordelijkheid nemen? Het goede voorbeeld geven, laten zien wat je bezig houdt; het gaat om loslaten, en te vertellen wat die verhalen met óns gedaan hebben.”

Dat is volgens hem de kracht geweest van het mediaspektakel “The Passion”. ,,Het is niet ons verhaal maar we delen het met iedereen in de straat, ook met artiesten die niet per se christen zijn, maar die wel iets met het verhaal hebben. Je geeft het verhaal aan de straat, laat het los, en dan zie je dat het iets doet met mensen.”

Verantwoordelijkheid

Ook voor Annet Bertram is de ‘de samenleving’ te abstract. Waar je het volgens haar over moet hebben, is over de burgers die verantwoordelijkheid hebben voor de samenleving en in en uit die samenleving beslissingen nemen.

,,Hoe doen we dat als burgers gezamenlijk; en waar zijn we ook de mist in gegaan? Er is wel veel weggeorganiseerd: schoolbesturen, woningcoporaties, etc. worden niet meer gerund door burgers. Maar je kunt niet terug naar het soort bestuur dat 25 jaar geleden nog gewoon was. De bevolking is anders, Europa spreekt een woordje mee.”

Wat Anneet Bertram in de stadswijken ziet, is dat de mensen die een deel van hun verantwoordelijkheid zijn kwijtgeraakt, die verantwoordelijkheid nu weer terug willen hebben. Ook als men dat niet expliciet vraagt, merkt ze dat er een enorm potentieel is om die verantwoordelijkheid weer op te nemen. Het wordt volgens haar spannend  hoe na de these en de antithese de nieuwe synthese eruit zal zien.

“Proven technology uit de Haagse praktijk” is de titel van haar presentatie op het CSC: ,,We kunnen wel steeds weer nieuwe oplossingen bedenken en met vallen en opstaan daarmee beleid maken, maar er is al zoveel beschikbaar aan inzichten en oplossingen die bewezen effectief zijn.”

Probleemjeugd  

Op de Harvard Universiteit maakte ze kennis met daar ontwikkelde benadering voor problematische jeugd. Die benadering is belangrijk geweest voor het Haagse '24-uurs programma' voor probleemjeugd dat het college samen met instellingen realiseert.

Het bleek dat als jongeren met leuke en nuttige zaken bezig zijn er lang niet zoveel problemen ontstaan. In veel gezinnen gebeurt dat natuurlijkerwijs. Na school wordt met de kinderen gepraat, in de weekends en vakanties gaan ze naar musea, etc. Die kinderen lopen niet zo gauw met de ziel onder de arm op straat rond.

Bertram: ,,Maar een deel van de jeugd heeft na schooltijd alleen maar de straat en staan na de bel van vier uur meteen al op achterstand. Het onderzoek van Harvard toonde aan dat elk uur dat je investeert in het begeleiden van die jongeren winst is voor die jongeren en voor een verbetering van hun positie.”

Loslaten

Volgens Annet Bertram kun je voor een goed functionerende samenleving niemand uitsluiten. Iedereen speelt een rol, zowel personen als instituties. Daarmee wordt het bezitterige dat in de vraag ‘Van wie is de samenleving?’ besloten kan liggen, gerelativeerd. ,,Wíj kunnen niet bezit claimen, anderen hebben ook recht op eigenaarschap.”

Op een andere manier komt dat naar voren bij hoe de EO volgens Arjan Lock als organisatie functioneert. ,,De EO is ten diepste niet gericht op het voorzien in de wensen behoeften van de eigen leden, maar is gericht op anderen, om hen het geloof te brengen. Degenen die kunnen zeggen ‘De EO is van mij’ moeten die organisatie meteen loslaten want wat zij doet is gericht op de niet-eigenaren.

Die spanning, want dat is wel een spanning in de vereniging, is voor de EO inspirerend: wil de boodschap relevant blijven, dan moeten we het verhaal loslaten, want het is niet van ons; we moeten het delen met andere mensen.”

Met andere woorden, wat we doen in en voor de samenleving, doen we niet voor onszelf, maar voor anderen. Loslaten en weggeven zijn belangrijke deugden voor het samenleven.