Ds. Gerrit de Fijter opende de Nationale Synode in de Grote Kerk in Dordrecht in 2010. Foto: Anton Dommerholt

De KER is bedoeld als instrument in het streven naar eenheid van de kerk en moet nieuwe barrières tussen kerken en geloofsgemeenschappen voorkomen. Het is een variant op de Milieu Effect Rapportage (MER).

Bij beslissingen die het milieu kunnen raken, is de initiatiefnemer verplicht de effecten voor het milieu van het voorgenomen besluit zorgvuldig in kaart te brengen in zo’n MER. Op dezelfde manier verplicht de KER de initiatiefnemer om te onderzoeken op welke manier zijn plannen de eenheid en katholiciteit van de kerk kunnen raken, aldus voorzitter van de stuurgroep ds. Gerrit de Fijter. 

Kunt u een concreet voorbeeld geven van een beslissing/plan van een kerk, die voor scheuring of scheiding zorgde?

,,Reeds in 2009 zei prof Barend Kamphuis, lid van de stuurgroep Nationale Synode en initiatiefnemer van de KER, dat bijvoorbeeld rond de invoering van de NBV er beter en intensiever overleg had kunnen plaatsvinden. Hij noemde toen ook de toelating van vrouwen in het ambt binnen de Nederlands Gereformeerde Kerken in relatie tot de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt).

Voor nu kunnen we denken aan de invoering van een nieuw Liedboek voor de kerken. De psalmberijming is een aangelegen punt. In het nieuwe Liedboek komen de psalmen integraal terug (nieuwe berijming). Tegelijkertijd horen we over allerlei andere berijmingen die ontwikkeld worden. Dienen we met dat alles de voortgang van de evangelieverkondiging in ons geseculariseerde land? Of zouden we veel meer gezamenlijk kunnen optrekken?”

U richt zich tegen de ‘muren die kerken en geloofsgemeenschappen opwerpen’. Aan wat voor muren denkt u?

,,Voor je er erg in hebt kan door een bepaalde besluitvorming in een kerk of geloofsgemeenschap een muur worden opgetrokken, waardoor anderen worden buitengesloten of zich buitengesloten voelen. Overleg kan ertoe leiden dat een voorgenomen besluit van een bepaalde kerk, die aan de toekomstige KER wordt aangeboden, ook alternatieven oplevert waardoor scheiding, vervreemding en scheuring wordt voorkomen.”

Hoeveel gezag heeft dit initiatief? Is het streven dat alle kerken dit ondertekenen?

,,Het initiatief om te komen tot een KER is een handreiking aan kerken om in al hun beslissingen rekening te houden met de katholiciteit van de kerk. We hebben het als stuurgroep nu als het ware in de week gelegd en we hopen op positieve reacties van kerken. We wachten het even af en zullen vervolgens contact opnemen.

Als stuurgroep fungeren we graag als stimulator en samenroeper. Wanneer de kerkgenootschappen bereid zijn om voorgenomen besluiten aan elkaar voor te leggen, moeten we samen een meetinstrument ontwikkelen waaraan besluitvorming getoetst kan worden.”

Aan de Milieu Effect Rapportage (MER) zijn sancties verbonden.

,,Ik geloof niet dat we als kerken die kant op moeten. Dwang heeft geen zin. Het gezag van de KER is afhankelijk van de welwillendheid van de kerken. De KER is eigenlijk geen gezagsinstantie, maar instrument om goed te doen te midden van de verscheurdheid van de kerken. Het gaat erom dat we dat samen onderschrijven en tijdig met elkaar overleggen.”

Denkt u aan plaatselijke gemeenten of aan kerkgenootschappen? Wie maken de KER?

,,In het kader van de Nationale Synode denk je natuurlijk in de eerste plaats aan beslissingen op nationaal niveau. Dan gaat het dus om synodes of landelijke vergaderingen en dergelijke die een KER zouden moeten maken. Maar je kunt je voorstellen dat ook plaatselijke kerken meer systematisch de oecumenische gevolgen van hun besluiten of activiteiten nagaan.”

Hoe voorkomt u dat dit een mooi initiatief op papier is, maar kerken in de praktijk hun eigen gang gaan? Wanneer mensen erg overtuigd zijn van hun eigen gelijk, gaat een KER dan werken?

,,Het is lang gebruikelijk geweest in dit land om steeds weer in te zetten op je ‘eigen winkeltje’ in het royale veld van vele gelovigen. Die tijd is voorbij. Christenen uit allerlei kerken en geloofsgemeenschappen hebben elkaar nodig. Velen onderkennen dit aan het grondvlak van de kerken en herkennen elkaar.

Het grote probleem van het zoeken naar de eenheid is dat het nooit concreet is uitgeprobeerd. Gewoon omdat velen steeds uit bleven gaan van hun eigen gelijk. Dat de Nationale Synode nu met de KER komt is om te voorkomen dat iedereen van zijn eigen gelijk blijft uitgaan.”

Op sommige gebieden is de kloof tussen kerken groot, denk aan het thema homoseksualiteit of de doop. Wat betekent de Katholiciteits Effect Rapportage voor deze discussies?

,,De genoemde thema’s zijn inderdaad groot. Maar ze kunnen ook worden gebruikt om de eigenlijke problematiek waarvoor we staan uit de weg te gaan. In zulke gevallen kan de KER duidelijk maken waar de echte geschilpunten liggen en waar niet.”

Hebben plaatselijke gemeenten iets aan dit instrument?

,,De Nationale Synode is in 2010 begonnen met het toepassen van de methodiek van het Global Christian Forum voor het grondvlak van de kerken. Daar moeten de geloofsgesprekken plaatsvinden tussen de gewone gemeenteleden.

Daar kan het echter niet bij blijven. Op het niveau van (algemene) kerkenraden en andere vergaderingen kan men als gezamenlijke kerken plaatselijk een KER in het leven roepen. Dat kan ook regionaal. Daarbij kan het - om met Blaise Pascal te spreken - ‘een vreugde zijn in een door de storm gebeukt schip te zijn, als men er zeker van is, dat het niet zal vergaan’.”