De zondagse kerkdienst is voor velen de voedingsbron van hun geloven. Er zijn jongeren die zich daar niet thuis voelen. Foto: ANP

In de nabije toekomst zal het aantal kerkleden sterk afnemen door overlijden. Een kleine streekgemeente zal overblijven.

Het manifest dominee 2.0 spreekt over een kerk in de marge. Is de marge ook niet de plaats waar  God ooit begon? In het slavenhuis Egypte hoorde hij de roepstem van het lijdende volk  en werd met ontferming bewogen. Eeuwen later trekt Jezus in het spoor van de Eeuwige door Galilea, met ontferming bewogen als hij de roepstem van de zwakken in de samenleving hoort.

Generaties

De identiteit van de christelijke gemeente, groot of klein, oud of jong, zal daar liggen waar zij in de voetsporen van Jezus en de profeten gaat. In brede kringen van de PKN wordt de identiteit veel dogmatischer omschreven . In die gemeenten zijn de diverse generaties nog wel aanwezig. Op vele andere plaatsen ontbreken de jongere generaties. De oorzaken hiervoor zijn divers. Zonder volledig te zijn noem ik er drie.

1. Waar een meer vrijzinnige theologie wordt verkondigd, de nadruk niet valt op de mens als zondaar, de kerkgang niet wordt gezien in het licht van hel en verdoemenis, zullen kerkgangers makkelijker eens een zondag overslaan. Er is in die gemeenten geen sociale controle wel een omzien naar elkaar.

2. De welvaartsmaatschappij heeft  vele veranderingen gebracht. We hebben het met elkaar erg druk (partners hebben beide een werkkring en kinderen), daarnaast zijn er vele mogelijkheden om onze vrije tijd in te vullen (sociale contacten, sport, cultuur, reizen etc.). We zijn veelal ook (te veel!!) bezig om onze materiële welvaart uit te breiden en in stand te houden.

3. De kerkgemeenschappen veranderen soms niet snel genoeg met de tijd mee en hebben te weinig oog voor de veranderingen in de samenleving. Ook zijn ze vaak teveel naar binnen gericht.

Geloofsgemeenschap en maatschappelijk instituut 

Gerard Dekker publiceerde in 2010 zijn boek ‘Heeft de kerk zichzelf overleefd? Hij pleit er voor dat de kerk haar maatschappelijke functie organisatorisch onderscheidt van datgene waar het in de kerk primair omgaat. Hij wil de kerk splitsen in een geloofsgemeenschap en een maatschappelijk instituut.

Jezus leerde ons geloven en handelen, synagoge en maatschappij bijeen horen. Dat zullen we nooit los mogen laten. Dat is kern van onze identiteit.

De zondagse kerkdienst is voor velen de voedingsbron van hun geloven. Er zijn jongeren die zich daar niet thuis voelen. Jonge ouders in Zeeuws-Vlaanderen vertellen mij: ‘De kerkgemeenschap moet niet verwachten dat wij regelmatig naar de kerkdienst komen,  daar halen wij onze inspiratie niet vandaan. Het spreekt ons niet aan.’

Een volle kerk, waarin de generaties op zondag samenkomen, zit er m.i., in grote delen van de PKN, niet in. We zijn als mensen te verschillend, de geloofsbeleving is daarvoor veel te divers.
 
Diversiteit en communicatie

Welke antwoorden kunnen we geven aan de vragen die de huidige tijd stelt?

De antwoorden zijn diversiteit en communicatie. Vele activiteiten zullen in de gemeente naast elkaar blijven plaatsvinden. De kerkdienst op zondagmorgen en 25+ eens in de paar weken op zondagmiddag.

Dit naast zoveel andere activiteiten: vluchtelingenopvang, de maandelijkse maaltijd, seniorenmiddag, diaconale, ZWO en leerhuisactiviteiten. Dat alles is gemeente. Het belang is om d.m.v. goede communicatie deelnemers aan die activiteiten met elkaar te verbinden.

De wereld in

De grote uitdaging ligt in de wereld. De gemeente is immers geroepen de wereld in te gaan. Daar zal ze moeten zien en horen om te verstaan wat er leeft; waar mensen, jong en oud, nood aan hebben. Er zal dus eerst moeten worden gehoord en pas dan gesproken en gehandeld.

Op sommige plaatsen gebeurt dat al. Luister- en ontmoetingsplekken zullen moeten worden gecreëerd en vanuit de ontmoetingen zullen activiteiten voortkomen. Het is van belang de buitenkerkelijken daarvoor medeverantwoordelijk te maken en te zorgen dat de traditionele kerkganger ook voor die activiteiten wil betalen. 

Waar de kerk met die open houding de wereld ingaat zal het licht niet worden uitgedaan, maar juist worden ontstoken. Jonge (en wat oudere) predikanten er is nog veel te doen in de wijngaard. Wees er van verzekerd waar wordt gezaaid, zal eens worden geoogst, ook al maak ik zelf die oogst niet meer mee. Vergeet niet: het gaat om de kwaliteit van de oogst en niet om de kwantiteit. Jonge dominees: hervorm de kerk en vind steun in wereld en kerk.
 
Ds. Derk F. Blom is predikant van de Protestantse Kerk in Nederland.