Theologische Universiteit van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt aan de Broederweg in Kampen. De instelling heeft plannen om te verhuizen naar een „grotere universiteitsstad”, waarschijnlijk Amsterdam of Groningen. Foto: Anton Dommerholt

Nog geen twee weken geleden nam de Protestantse Kerk afscheid van Kampen als locatie van de Protestantse Theologische Universiteit. PThU-bestuurder Henk van der Sar zei toen terugblikkend op de breuk na de vrijmaking: ,,Gelukkig zijn er nu goede relaties met onze collega’s aan de Broederweg. We wensen dat het ook deze instelling wel gaat in de toekomst.’’ Of die toekomst aan de Broederweg ligt, lijkt onwaarschijnlijk.

Na maanden van interne besprekingen en overleg bracht de Theologische Universiteit Kampen van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKV) deze week haar toekomstplannen naar buiten. Er is binnen de kerken lang naar het rapport van de raad van bestuur uitgekeken, omdat vorig jaar al bleek dat de universiteit op termijn niet meer op eigen benen kan staan en overleven.

De problemen: financiën, studentenaantallen en de steeds hogere eisen die worden gesteld op onder meer het gebied van wetenschappelijke publicaties.

Vertrek

Een van de conclusies uit het rapport is dat voor de theologieopleiding vestiging in een grotere universiteitsstad wenselijk is. Prof. dr. Mees te Velde, rector van de TUK, wilde niet kwijt om welke stad het gaat.

Wel zei hij dat het voor de hand ligt dat de gereformeerd-vrijgemaakte predikantenopleiding zich vestigt op een plaats waar al een protestantse universitaire theologieopleiding is: Groningen of Amsterdam. Omdat de generale synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt in 2008 als randvoorwaarde stelde dat de kerk een eigen bachelor- en een eigen masteropleiding behoudt, vallen Utrecht en Leiden als vestigingsplaatsen eigenlijk al af.

Prof. dr. Wim Janse, decaan van de faculteit godgeleerdheid van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam, kon gisteren niet bevestigen of de TUK naar Amsterdam komt. Er zijn wel gesprekken geweest. „Zoals bekend, zie ik de TUK zeer graag naar de Amsterdamse campus komen, ter versterking van de zichtbaarheid, relevantie en toekomstbestendigheid van de theologie in Nederland.”

Behoud

De VU biedt de gereformeerd-vrijgemaakte universiteit „garantie van behoud van eigen identiteit, signatuur en bestuur”, aldus Janse. Ook zou de TUK een eigen bachelor- en masteropleiding kunnen behouden.

Prof. dr. Geurt Henk van Kooten, decaan van de faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), vindt de ontwikkelingen in Kampen „positief en heel interessant.” Het college van bestuur van de TUK heeft het afgelopen jaar bij de rondgang langs mogelijke locaties ook Groningen aangedaan, vertelt hij. Ook heeft hij inzage gekregen in de tekst van het synoderapport die over RUG gaat.

De Groningse hoogleraar ziet samenwerking met de TUK wel zitten. De vrijgemaakten kunnen hun eigenheid volledig behouden, benadrukt ook hij.

„We ervaren met de Protestantse Theologische Universiteit (die een jaar geleden deels naar Groningen verhuisde, MS) dat we elkaar aanvullen, terwijl ieder zijn eigen identiteit behoudt.” Wat hij de TUK verder te bieden heeft, is kwaliteit. „In de rankings scoren wij zowel op onderzoek als op onderwijs ver boven de VU.”

Maatregelen

Voor de TUK is nog niet alles in kannen en kruiken. De generale synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt komt volgende week vrijdag en zaterdag speciaal bijeen om over de voorstellen van de TUK te praten. Voor de synodeleden is duidelijk dat de TUK maatregelen móét nemen om te kunnen blijven bestaan.

Een vertrek uit Kampen zal echter de nodige discussie opleveren, evenals de vraag of de samenwerking met de Theologische Universiteit Apeldoorn van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) al dan niet geïntensiveerd moet worden.

Mocht de synode groen licht geven aan de plannen van de TUK, dan volgt een zogenoemd haalbaarheidsonderzoek. De generale synode hakt dan in 2013 of 2014 definitief de knoop door.

Theologische landschap

Als de plannen van de TUK doorgaan, verandert het theologische landschap in Nederland opnieuw. Dit jaar nam de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) afscheid van zijn vestigingen in Leiden, Utrecht en Kampen.

De theologieopleiding van de Protestantse Kerk in Nederland verhuist naar Amsterdam en Groningen. Als de TUK ook uit Kampen vertrekt, komt er na meer dan 150 jaar een einde aan theologiebeoefening in de IJsselstad.

De Theologische Universiteit Apeldoorn lijkt niet heel zenuwachtig te worden van de move van haar gereformeerde zusterinstelling in Kampen. Toch bestaat het gevaar dat de universiteit van de Christelijke Gereformeerde Kerken enigszins geïsoleerd raakt in het academische wereld. Beide universiteiten werken op dit moment nauw samen, met name op het gebied van onderzoek. De huidige afspraken daarover lopen tot 2017.

Samenwerking

De TUK gaf gisteren aan de samenwerking te willen voortzetten, maar zei er wel bij dat er „onvoldoende zicht is op een verbreding en verdieping van deze samenwerking” en verder te willen kijken dan Apeldoorn. De TUA onderzoekt ondertussen ook de mogelijkheden van nauwere samenwerking met andere protestants-christelijke onderwijsinstellingen in Nederland.

Een fusie of verdere samenwerking tussen de TUK en TUA lijkt daarmee voorlopig van de baan. Een minderheid van de predikanten in de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt en de Christelijke Gereformeerde Kerken verwelkomt dat, de meerderheid betreurt het. In een enquête van het Nederlands Dagblad vorig jaar gaf de laatste groep aan weinig toekomst meer te zien in twee eigen, zelfstandige theologische universiteiten.

Toekomstplannen

Het wachten is nu op het moment dat de Theologische Universiteit Apeldoorn haar toekomstplannen ontvouwt. De christelijke gereformeerde synode gaf de TUA in september 2010 een vergelijkbare opdracht mee als de TUK vorig jaar kreeg: een brede verkenning over haar toekomst.

De werkdruk van de hoogleraren en het bekostigingssysteem van de overheid vormden voor een relatief kleine universiteit als de TUA een „voortdurende bron van zorg.” Gevreesd werd voor het zelfstandig voortbestaan van de universiteit.

De generale synode van de CGK buigt zich pas volgend jaar over de toekomst van de TUA. Rector prof. dr. G. C. den Hertog maakte dinsdag in het Reformatorisch Dagblad drie dingen duidelijk: de TUA blijft in Apeldoorn, de universiteit blijft zo mogelijk samenwerken met de TUK en het voortbestaan van de TUA is niet in gevaar.