Dit gedicht van de in 1998 overleden dichteres Maria Vasalis verwoordt wat verdriet kan doen met een mens: het bepaalt alles wat je denkt en voelt. Je hele bestaan wordt als het ware samengekneed tot een grote sombere bal.

Niemand heeft er meer vat op, je bent er zelf deel van geworden. Het verlies, het gemis, de pijn en de wanhoop, het is allemaal een grote onontwarbare kluwen geworden waarin je verdwijnt. Je kunt niet meer los daarvan denken, laat staan relativeren. Buiten het verdriet is er niets meer. Geen beweging, geen ruimte. ‘Mijn hele wezen wordt mysterie’.

Rots

Mevrouw van der Molen is 58 jaar. Ze is opgenomen in een open opnameafdeling en ze ligt met haar kleding aan op bed als ik haar kom opzoeken. Het is drie uur ’s middags. ,,Voelt u zich ziek?”, vraag ik. ,,Ja”, zegt ze, en met moeite gaat ze overeind zitten. ,,Mag ik even bij u komen zitten?”, vraag ik weer. ,,Jawel”, zegt ze. ,,Ik slaap helemaal niet meer. Ik wil niet meer verder leven.”

Ze vertelt over haar man die overleden is en haar werk als schoonmaakster dat ze niet langer kon volhouden. ,,Is er nog iets dat een beetje troost geeft, een lichtpuntje af en toe, soms?” En ik kijk naar een foto van een klein blond meisje aan de muur van haar kamer. ,,Is dat uw kleindochter?”

Ze knikt en staart in de verte. Ook dat komt niet meer binnen. Ik zwijg en bedenk dat het aandragen van lichtpuntjes het gevoel van wanhoop alleen nog maar vergroot. Het benadrukt de onmacht.

,,Ik ben jarig vandaag. Ik kan niet eens meer huilen”, zegt ze. Het voelt alsof ze zegt: maak me aan het huilen! ‘O sla de rots opdat ik ween.’ En het is verleidelijk om met je vuisten op die rots te slaan, zoals Mozes ooit in de woestijn met zijn staf op een rots sloeg om het wanhopige volk Israël water te geven.

Trouw en hoop

Dat doet onmacht: het roept verzet en boosheid op. Maar doorgaans wordt het isolement van iemand daardoor alleen maar groter. Trouw en hoop zijn het enige wat rest: trouw aan het stilzwijgende verbond dat je als geestelijk verzorger met iemand hebt gesloten en hoop op een verandering van buiten of van binnen die weer een kleine opening biedt.

Hoop op de werking van de medicijnen, hoop op God die groter is dan onze onmacht, en die een leven vóór de dood mogelijk kan maken. Als we naar buiten gaan, komt een jonge vrouw met een klein meisje ons tegemoet. De vrouwen omhelzen elkaar zwijgend.

Het meisje heeft een tekening in haar handje. ,,Kijk oma, voor uw verjaardag”, zegt ze. Mevrouw van der Molen pakt het aan. Het lijkt alsof ze even glimlacht. Het gebaar van een kind is sterker dan slaan op de rots.