Project X in Haren. Je komt er pas achter dat iets 'niks' blijkt te zijn wanneer je er met een paar duizend onbekenden op afkomt. Foto: ANP

Beide programmapunten zijn natuurlijk ‘niks’, maar daar kom je pas achter als je met een paar duizend onbekenden op ‘niks’ blijkt te zijn afgekomen. Er moet dus ‘iets’ gebeuren en dat kan van alles zijn. Ooit pakte dat goed uit in Jeruzalem, toen twaalf mannen en een vrouw merkbaar gegrepen en vervuld bleken te zijn door Gods Geest. De hele stad gonsde ervan.

Massa

Maar in diezelfde stad heeft ooit een gek in de gevaarlijke en afwachtende leegte geroepen: ,,Kruisig hem!” En de hele massa sloeg op tilt. Zo ging het bij de Beeldenstorm, de moord op de gebroeders De Witt, het Pachtersoproer en de beruchte Kristallnacht. In de verveelde leegte hoeft maar iemand wat te roepen, en de beer is los.

,,Tuig van de richel,” noemde burgervader de losgeslagen meute. Je moet hem dat niet kwalijk nemen, in de golf van woede die over zo’n magistraat neerdaalt. Velen zullen het hem hebben nagezegd. Maar in de meute die de gebroeders De Witt naar het schavot sleept, loopt ook de zoon van de notaris mee, en de receptioniste van het ziekenhuis. De massa verandert iedereen in een willoos werktuig.

Discreet heb ik God gevraagd wat Hij ervan vond. ‘Tuig van de richel’ noemt Hij niemand van zijn zeven miljard lieve kinderen. Maar misschien zal er in de hemel bij ook dit tafereel wel gemompeld zijn: ‘Ze stinken er ook altijd weer in...’