We hoorden tussen onze eigen woorden die van een groep toeristen die boven aan de weg genoten van het uitzicht over ons dorp.

Plotseling hoorden we in een rauwe kreet onze naam roepen, gevolgd door snelle voetstappen over het grint. Voor de deur stond een zwaar hijgende man met een jongetje, een jonge hond danste speels om hun benen. ,,Hebben jullie een zwart hondje?”, vroeg de man opgewonden. Ik verstarde.

Even later zag ik mezelf de weg overrennen in het felle junilicht, in mijn kielzog mijn vriendin. Honderd meter verder zag ik op het asfalt ons kameraadje liggen. Zaruqi, ons lief verschoppelingetje, was nog warm.

Even meende ik dat hij nog leefde. Ik raapte hem op, maar nu geen tegenstribbelend lijfje; hij hing slap over mijn arm, zijn kop schudde zachtjes heen en weer door mijn haastige stappen. De verse buslading toeristen waar ik me met mijn droeve last doorheen moest werken, merkte niets.

Begraven

Weer in huis, zocht ik in de oude Arabische linnenkast een laken en wikkelde ons lieve dorpshondje daarin. Vanwege de sabbat legde ik dat witte hoopje in de ondertuin onder de druiven en de passiflora om hem na zonsondergang te begraven. Verslagen bracht ik met onze gasten de uren door.

Direct na zonsondergang  groeven wij, drie vrouwen, met houwelen en schoppen een gat in de reeds keihard geworden aarde. De eerste sterren schitterden aan de zomerlucht. Salman, de overbuurman, hielp mee. In het halfduister legde ik het  witte hoopje op de bodem van de kuil. We gooiden de opgeworpen aarde terug en het wit was snel niet meer zichtbaar in het vallende duister.

Juist toen we op het grafje de laatste steen stapelden werd de avondstilte verscheurd door het gekraak van de dorpsomroep. Met gedragen stem hoorden wij de omroeper de dood van onze geliefde buurman Abu Sutki aanzeggen. Zijn huis, waarnaast wij met onze bezwete lijven stonden uit te blazen, lag stil en uitgestorven onder onze oude vijgenboom.

Vrouwenchilwe

Salman zei dat we als naaste buren onmiddellijk naar de vrouwenchilwe moesten gaan, waar het lichaam van de oude man gebracht zou worden. Andere buurvrouwen zagen wij in de smalle straatjes eveneens op weg naar de Droezenkerk. Wij zeiden tegen ze: ,,Salamat rasek”, zoals Salman had geïnstrueerd: Vrede in je hoofd! Want alle mensen in dit dorp zijn familie van elkaar.

In de kale witte ruimte, zonder een enkele opsmuk, zaten reeds vele vrouwen, bijna allemaal gesluierd met een om het hoofd  strak gewikkelde lange witte doek. Een veelkoppige zee van wit onder het koude licht van de tl-bakken. Sommigen huilden.

Tussen de rijen van witte plastic stoelen stond een opgemaakt wit bed. Vrouwen liepen rond met kannen water, de airconditioning stond te blazen. Gestaag kwamen steeds weer nieuwe groepjes vrouwen. Men wachtte.

Droezisch

Onze komst leek maar even de orde van het Droezische ritueel te verstoren, maar direct na het gezicht van de Hollandse herkend te hebben onder de witte doek die ook zij had omgeslagen, werd de gewone orde hersteld van het bij elkaar zijn en het gelaten luisteren naar de klaagzangen die beurtelings werden uitgesproken. Een aantal vrouwen naast ons fluisterde achter hun handen de uitleg over hetgeen er komen zou.

Geabsorbeerd door de gebeurtenissen van die dag en de opeenvolging van de dood van een tweetal wezens van wie ik gehouden had, stond ik nog niet stil bij hetgeen deze oude Droezische sjeik, Vandi Zen ed Din, Abu Sutki, vader van Sutki, zijn oudste zoon, voor ons had betekend door de jaren heen. We kwamen als complete vreemdelingen in zijn oeroude dorp, maar zijn hart was open, liefdevol en begrijpend.

Hoewel hij zelf een zeer traditioneel man was, introduceerde hij die joodse Hollanders in zijn gesloten gemeenschap. Met name voor onze zoon en zijn gezin was hij een vader, een steun en toeverlaat. Hij gaf opdracht aan zijn vrouw tevens voor hen te koken, jaren lang werkte zij zich met pannetjes langs de vele trappen naar ons hooggelegen huis omhoog.

De kleinkinderen kregen van hem op onze feestdagen geld en de ouders wenste hij van harte een goede feestdag toe. De familie De Jong werd in de familie Zen ed Din opgenomen.

Verslagen

Ongebruikelijk laat arriveerden de vrouwelijke familieleden. De dochters huilden verslagen, de weduwe keek boos. De weeklagende vrouwen zongen hen steeds opnieuw weer toe, hun namen noemend.

Toen verstomde het geweeklaag en klonk er mannengeluid. Zonen en familieleden, droegen het lichaam van Abu Sutki naar binnen. Gekleed in de waardigheid van een sjeik werd het op het witte bed gelegd. Meteen bogen alle vrouwelijke familieleden zich over het lichaam en slaakten kreten van pijn en verdriet.

Ik bleef nog even met mijn Hollandse gasten die wat vervreemd naar deze heftige gebeurtenissen keken. Toen ik mijn buurvrouwen omhelsde boven de dode braken bij mij ook de tranen door.

Ruth de Jong-Hotze is therapeut en schrijfster en woont in Peqi’in in Galilea.