Toeristen bezoeken een smeltende ijskap. Voor veel mensen zijn duurzaamheidsthema's te massaal en abstract om zich aangesproken te voelen. Foto EPA

Het CDA heeft een wat moeizame relatie met duurzaamheid. In 2004 verscheen een aflevering van het tijdschrift Christen Democratische Verkenningen, een uitgave van het Wetenschappelijk Instituut, dat aan duurzame ontwikkeling was gewijd.

De aanleiding destijds was de actie van de Amerikaan Al Gore die de hele wereld overvloog met zijn film An inconvenient truth, met daarin de - naar later bleek - vaak nogal overdreven of onbewezen stellingen en waarschuwingen over de teloorgang van de aarde als gevolg van menselijk handelen.

Hoewel de partij in de jaren die volgden continu in de regering heeft gezeten en kansen genoeg kreeg om woorden in actie om te zetten, viel het CDA niet op door z’n grote daadkracht als het gaat om het stimuleren van duurzame ontwikkeling. Sterker nog, de partij kreeg veel kritiek te verduren vanwege het zwabberbeleid dat werd gevoerd, onder meer met het instellen en weer afschaffen van bijvoorbeeld subsidieregels.

Gapende kloof

De hoofdredacteur van de nieuwste aflevering van Christen Democratische Verkenningen lijkt dit te erkennen. Want in het lentenummer van dit jaar - met opnieuw het thema duurzaamheid - stelt hij zich de vraag ‘hoe we voorkomen dat we opnieuw in mooie woorden blijven steken, dat er een gapende kloof tussen ‘duurzaam denken’ en ‘duurzaam doen’ blijft’.

Een van de nadelige aspecten van duurzaamheidsonderwerpen is dat het zulke immense thema’s zijn: opwarming van de aarde, CO2-uitstoot, zeespiegelstijging. Voor gewone mensen zijn deze problemen te abstract. Burgers voelen zich niet mede-eigenaar van de vraagstukken.

En dat zal ook in de toekomst niet anders worden. Het heeft dus geen zin om op de manier van Al Gore of sommige groene politieke partijen te proberen burgers te bekeren of om ze op te zadelen met schuldgevoel.

Maakbaarheidsideologie

Het grote nadeel van het gangbare duurzaamheidsdenken is dat het een maakbaarheidsideologie is, die veel verder gaat dan de verzorgingsstaat; de duurzaamheidsideologie is allesomvattend en daarmee een wereldlijke leer over de eindtijd (escatologie), schrijft wetenschapsfilosoof Jaap Hanekamp in een van de artikelen van het nummer.

Aan dit massieve utopische denken moet het CDA niet meedoen, vindt hij. ‘Duurzaamheid is een kind van de moderniteit: ongeduldig, grootschalig, onpersoonlijk, technocratisch.’ Er zitten gevaarlijke ideologische kanten aan die de open samenleving bedreigen.

Met een verwijzing naar een verhaal in het Lucas-evangelie (Lucas 3) waarin Jezus mensen oproept om niet meer te doen dan je kunt doen, pleit Hanekamp voor een methode om stapje voor stapje de samenleving te veranderen. En dat vooral dicht bij huis te doen.

De bede ‘Uw koninkrijk kome’ ‘moeten we verstaan als een overgave aan de Ander die in ons en in onze wereld datgene kan bewerkstelligen wat wij per definitie niet kunnen. Het laten varen van het utopische ‘actieplankoninkrijk’ biedt dan ruimte om aan het werk te gaan in een wereld waar veel werk te verzetten is.’