Het zal van Buma moeten komen. Foto: ANP

In 1939 trad het kabinet-De Geer aan. Het meest linkse kabinet tot dan toe. Voor het eerst regeerden de socialisten mee. Het was de antirevolutionairen onder aanvoering van Hendrik Colijn een gruwel.

Op de uit het Friede Goënga afkomstige Pieter Sjoerds Gerbrandy na. Hij trotseerde Colijn en werd de enige antirevolutionaire minister. De periode Colijn was ten einde.

Kabinet Den Uyl

Na de Kamerverkiezingen van 1972 herhaalde de geschiedenis zich. De uit Leeuwarden afkomstige Jaap Boersma vervulde een sleutelrol. Hij bruuskeerde de AR-top onder leiding van Barend Biesheuvel door zich beschikbaar te stellen voor een ministerspost in een kabinet onder leiding van Den Uyl. De periode Biesheuvel was voorbij.

Met zijn stap doorbrak Boersma de impasse in de zich voortslepende kabinetsformatie. Partijgenoot De Gaay Fortman volgde zijn voorbeeld. Evenals vier KVP’ers, waaronder Van Agt en Lubbers. ARP en KVP voelden zich gedwongen het kabinet Den Uyl te gedogen.

Door toedoen van Boersma kwam het meest progressieve kabinet ooit tot stand. Tien progressieve ministers en zes christendemocraten.
Afgelopen dinsdag, veertig jaar later, werd Jaap Boersma (82) verzameld tot zijn voorouders.

Generatie

Veertig jaar: het symbool van een generatie. Veertig jaar na het meest progressieve kabinet wordt Nederland geregeerd door het meest rechtse kabinet uit de geschiedenis. Het zijn - curieus - de enige kabinetten met een minderheidspositie voor de christendemocraten. Naast deze overeenkomst is er een wereld van verschil.

Meeloper

In de tijd van Den Uyl was het een en al bevlogenheid. Een eerlijker verdeling van inkomens, macht en kennis. Nederland als internationaal gidsland. Ontwikkelingssamenwerking.

Een bedenkelijke kant: progressief Nederland voelde zich moreel superieur aan andersdenkenden. Die hooghartigheid legde de kiemen voor de diepe afkeer van de ‘linkse kerk’ bij (extreem-)rechts van nu.

De wat overdreven internationale oriëntatie van toen is omgeslagen in eng nationalisme nu. Recent dieptepunt: het voornemen van het kabinet-Rutte om een dubbel paspoort te verbieden.

In het buitenland werkende Nederlanders die daar een tweede nationaliteit aannemen, zijn volgens minister Spies geen loyale Nederlanders. Zij moeten worden ausradiert. Het Nederlandse paspoort zal hun worden ontnomen. Spies als loopmeisje van Wilders, zoals Leers bij immigratiezaken zijn loopjongen is.

Collaborerend CDA

Wilders neemt het buitenland en de vreemdelingen voor zijn rekening, de VVD kwetsbare Nederlanders (bijstandsgerechtigden, mensen met een laag IQ, psychiatrische patiënten, werklozen). Het CDA collaboreert.

Momenteel breken de drie regeringspartijen zich het hoofd over een nieuw, ingrijpend bezuinigingspakket. Daar blijft het niet bij. Wilders heeft als voorwaarde vooraf gesteld dat het asiel-en immigratiebeleid verder aangescherpt dient te worden.

Met het vrijwel onmogelijk maken van gezinshereniging, het weerzinwekkende gesol met asielkinderen en de hetze tegen Poolse gastarbeiders is Nederland in Europa al bijna een paria. Daar moet dus nog een schep bovenop.

Nieuwe regeerakkoord

Er is in feite een nieuw regeerakkoord in de maak. Het zou consistent zijn als het CDA dat, evenals in oktober 2012, ter goedkeuring voorlegt aan een partijcongres.

Indertijd trokken de christendemocratische ministers de stekker uit het kabinet-Den Uyl. Dat zie ik Bleker en Verhagen niet doen bij het huidige kabinet, per slot van rekening hun geesteskund.

Er is ook geen Friese antirevolutionair meer in de zaal. Wel een Fries uit een CHU-nest. De uit Workum afkomstige Sybrand van Haersma Buma. De secondant van Verhagen (het einde van zijn periode is al in zicht) bij de huidige onderhandelingen in het Catshuis.

Het zal van Buma moeten komen. Anders gaat het CDA als meeloper de volgende verkiezingscampagne in. Nederlaag verzekerd.