Huizenprijzen worden bepaald door het aanbod en door wat mensen kunnen betalen. De hypotheekrenteaftrek resulteerde daarom in hogere huizenprijzen, aldus dr. Henk Vroom. Foto: ANP Omdat de wetgeving ‘neutraal’ en religie verregaand geprivatiseerd is, is ook bezit geprivatiseerd en geneutraliseerd. De godsdienstige dimensie ervan speelt geen rol meer. Vandaag is aan de Vrije Universiteit in Amsterdam een studiemiddag over bezit, georganiseerd door de Beraadgroep Interreligieuze Ontmoeting van de Raad van Kerken en de commissie diversiteit van de VU. Bezit Er zijn lezingen over de joodse, christelijke en islamitische visie op bezit. De inleiders zullen het breder uiteenzetten maar in alle drie religies is bezit iets wat iemand zelf heeft en mag beheren maar wat niet alleen voor jezelf bedoeld is - ten diepste is je bezit van God en is het niet alleen voor jezelf. Dat besef is weggevallen in het proces van neutralisering van het publieke domein. Dit heeft geleid tot een individualistische beleving van bezit; het gemeenschappelijk belang is naar de achtergrond geschoven. De noodzakelijke aanpassingen van ons bedrijfsleven aan de wereldeconomie en de noodzaak grondstoffen zorgvuldig te gebruiken, vergen ingrijpende veranderingen. Onwil om iets van onze welvaart af te staan, maakt het de overheid moeilijk verstandige maatregelen door te voeren. Men zet de hakken in het zand: alles moet blijven zoals het is. Alsof dat Gods Woord is. Solidariteit moet er toch niet alleen binnen Neêrlands grenzen zijn? We zijn toch geen stam die alleen voor zichzelf zorgt? Genieten In Bijbelse tijden mocht de boer zijn akker niet helemaal oogsten, een flinke rand moest voor de armen blijven liggen. Een rijke christen, jood of moslim moet dus meer doen dan ‘genieten’. Hij moet een deel aan de armen geven en zijn rijkdom gebruiken om werkgelegenheid voor anderen te scheppen. De overheid en de kerk staan met lege handen als het om werkgelegenheid gaat. Daarvoor zijn werkgevers nodig, zoals het woord ook zegt. Het is een hele opgave in een snel veranderende wereld een zaak of firma zo bij te sturen dat die overeind blijft of zelfs groeit. Het is een onmogelijke opgave voor de overheid het geheel bij te sturen als de koers niet mag veranderen. Hiermee zeg ik niet dat alle bezuinigingen en maatregelen helemaal deugen. Maar het valt wel op dat elke groep die iets merkt van bezuinigingen, klaagt en protesteert alsof hij gekeeld wordt. Hypotheekrenteaftrek Als inkomen en bezit niet meer als zuiver privé worden beschouwd, wordt de relatie tussen arm en rijk anders. Ik denk dat velen in de kerk teveel met de communistische klassentegenstellingen zijn meegegaan. Laat ik een voorbeeld geven. De hypotheekrenteaftrek vind ik al vele jaren een onzinnig systeem: huizenprijzen worden bepaald door het aanbod en door wat mensen kunnen betalen; de hypotheekrenteaftrek resulteerde in hogere huizenprijzen. Dus we moeten ervan af, maar wel zonder de bouwsector en de banken te beschadigen. Met firma’s die ‘werk geven’ moet je voorzichtig zijn, anders kweek je armen in plaats van dat je hen helpt. Mensen verwachten teveel van regelgeving. Wetgeving kan nooit in alle situaties rechtvaardig uitpakken, altijd zijn er uitzonderingen en schrijnende gevallen. Waanzinnige bureaucratie Willen we de waanzinnige bureaucratie die veel mensen meer tijd kost dan hun echte werk, tot normale proporties terugbrengen, dan zullen mensen zichzelf anders moeten gaan zien: als deel van een samenleving. Er is nog nooit iemand in zijn eentje rijk geworden. Er heeft nog nooit een arme genoeg gekregen zonder dat een ander dat eerst verdiend had. Het denken in klassentegenstellingen heeft de samenleving geen goed gedaan. Een al te scherp onderscheid tussen ‘mijn en dijn’ evenmin.
Dr. Henk Vroom is emeritushoogleraar godsdienstfilosofie van de theologische faculteit van de Vrije Universiteit in Amsterdam