Activisten demonstreren voor de vrijheid van de Palestijnen, terwijl soldaten toekijken.
Foto: EPA

De extremisten mogen de Westelijke Jordaanoever niet in voor een periode van drie maanden tot een jaar, omdat ze worden verdacht van betrokkenheid bij aanvallen op Palestijnen en Israëlische militairen.

Het is een verhaal dat Wim Minnaard helemaal snapt omdat hij zelf hoort van de aanvallen. Hij is sinds november als vrijwilliger op de Westelijke Jordaanoever voor een project van de Wereldraad.

,,Altijd al voel ik me sterk betrokken bij wat er in de wereld gebeurt en vooral ben ik benieuwd hoe kerken en oecumenische organisaties daarin een rol spelen.’’

Drijfveer

Eind 2010 las hij in een nieuwsbrief van Kerk in Actie dat er vrijwilligers nodig waren voor een programma in Palestina/Israël, het Ecumenical Accompaniment Programme in Palestine and Israël (EAPPI).

"Het programma houdt zich bezig met de situatie van de mensenrechten op de Westelijke Jordaanoever en in Israël. Aandacht voor schending van mensenrechten is al jaren mijn drijfveer. Dit programma was een unieke kans er actief mee bezig te zijn.’’

Kleine teams

Op verzoek van Palestijnse kerken heeft de Wereldraad van Kerken in 2001 een programma opgezet voor oecumenische aanwezigheid in de bezette Palestijnse gebieden.

Het EAPPI-programma voorziet in het plaatsen van kleine internationale waarnemerteams van vier of vijf personen, in zeven plaatsen op de Westelijke Jordaanoever, telkens voor een periode van drie maanden.

Deze teams werken nauw samen met lokale kerken en met non-gouvernementele organisaties. De meeste waarnemers zijn vrijwilligers die in hun thuisland geworven zijn door de partnerorganisatie van de Wereldraad. In Nederland is dat Kerk in Actie.

Holocaust

Wat wist Minnaard van de situatie in de Palestijnse gebieden voor hij daar in november naar toe ging? ,,Ik groeide op in de jaren na de wereldoorlog. De Tweede Wereldoorlog was een verschrikkelijke ervaring, ‘dat nooit weer’ was de overtuiging.

Er bestond een niet uitgesproken gevoel van schuld en schaamte voor de Holocaust. En mede daardoor was er bewondering, ook bij mij, voor het kleine en moedige Israël dat het opnam tegen de massale Arabische vijand. Ook in de kring waarin ik opgroeide en naar school ging was dat zo.’’

,,In de loop der jaren leerde ik kritischer naar de wereld te kijken en kreeg meer oog voor recht en onrecht. Ik ging inzien dat het ‘kleine en moedige Israël’ veel fouten maakte. Palestijnen werd geen recht gedaan.

In de Afrika- en Midden-Oosten-afdeling van ICCO was ik, zijdelings, betrokken bij wat er in Israël en Palestina gebeurt. Toen ik bij Kerk in Actie solliciteerde voor uitzending als vrijwilliger was ik redelijk op de hoogte van de realiteit in de Palestijnse gebieden.’’

De voorbereiding voor deelname aan het EAPPI-programma is intensief. Veel zelfstudie en twee maal een week training met voordrachten en oefeningen over geschiedenis, politieke ontwikkeling, godsdienst en cultuur, mensenrechten en internationaal humanitair recht, omgaan met geweld en agressie, geweldloosheid, teamwork, somt Minnaard op.

Geweldloze acties

Doel van het programma waar Minnaard aan deelneemt, is Palestijnen en Israëliërs te begeleiden bij hun geweldloze acties tegen de voortdurende militaire bezetting van de Palestijnse gebieden. Want zo moet het volgens hem genoemd worden: een bezetting.

,,Bezette gebieden is niet een door mij verzonnen begrip. In allerlei relevante resoluties van de VN Veiligheidsraad is sprake van ‘bezetting’ en van ‘bezette gebieden’.’’

Hij woont nu met vier andere vrijwilligers in een klein dorp, Yanoun. ,,We trekken op met de plaatselijke bevolking. We ervaren wat het is om te leven onder militaire bezetting, we tonen betrokkenheid en solidariteit.

Als er bijvoorbeeld in de omgeving huizen, waterputten of olijfboomgaarden worden verwoest proberen we er bij te zijn. We leggen vast wat er precies gebeurt of is gebeurd.

We volgen nauwgezet het gedrag van de militairen bij de vele controleposten en we doen verslag van schendingen van rechten. De aanwezigheid van ons en van andere internationale waarnemers kan een beschermende werking hebben.’’

Buitenstaander

Er zijn al boekenkasten vol geschreven over het Israëlisch-Palestijnse conflict, zo merkt Minnaard op. ,,Ik ben een buitenstaander en niet direct betrokken. Het lijkt me van het grootste belang dat eindelijk echt geluisterd wordt naar de wensen van de Palestijnen die dagelijks te maken hebben met de bezetting. Al decennialang wordt hun stem niet gehoord, niet door Israël en niet door de internationale gemeenschap.’’

Minnaard was nog maar vijf weken aan het werk en heeft  in die periode al van veel aanvallen van kolonisten gehoord die werden gedaan op omliggende dorpen. ,,Wij hebben al zeven van dergelijke aanvallen gedocumenteerd in de vijftien dorpen waar we contact mee hebben.

Daarbij is het patroon in grote lijnen als volgt: een groepje kolonisten komt een dorp binnen, vaak zijn ze gewapend, schreeuwen beledigingen, gooien met stenen, verven op muren, slaan ruiten in, steken auto’s in brand en proberen deuren in te trappen om huizen binnen te gaan.’’

Geluidsbommen

,,Militairen zijn al die tijd op de achtergrond aanwezig maar doen niets. Na verloop van tijd komen de soldaten in actie, en dat is het sein voor de kolonisten zich terug te trekken. Het leger gebruikt dan geluidsbommen en traangas om de verzamelde dorpelingen uiteen te drijven.

Soms worden dorpelingen door het leger gearresteerd. We hebben niet gemerkt dat het leger de aanstichters, de kolonisten, arresteert. Het leger heeft als taak de eigen Israëlische burgers te beschermen, ze hebben geen boodschap aan de bescherming van Palestijnse dorpelingen.’’

Sommige dorpen maken dit volgens Minnaard al jaren mee, met aanvallen van een paar keer per maand. ,,Je weet nooit wanneer je weer iets kunt verwachten. Het gaat soms om een groepje van maar een paar kolonisten, maar we documenteerden ook een aanval waarbij sprake was van meer dan honderd man, midden in de nacht.’’

Dialoog

Hebben ze als waarnemers contact met Israëliërs of kolonisten en is er ook sprake van dialoog tussen de Palestijnen en de Israëliërs?

,,We zijn geplaatst op de Westelijke Jordaanoever en wonen in een Palestijns dorp. Gewone Israëlische burgers komen niet in Palestijnse dorpen. Officieel zou het wel moeten kunnen, maar het leger heeft de eigen burgers verboden, cq afgeraden naar delen van het Palestijns gebied te reizen.

Van een dialoog tussen Palestijnen en Israëliërs merken we op dorpsniveau weinig of niets, het zal ook niet gemakkelijk zijn, Israëliërs en Palestijnen wonen en leven apart.

En alles lijkt er aan gedaan te worden dagelijkse contacten onmogelijk te maken. Gewone, gelijkwaardige ontmoetingen zullen dan ook zeldzaam zijn. Kort geleden brachten we bezoek aan Sderot, vlak bij de grens met Gaza en hadden er contact met iemand van de organisatie The Other Voice (de andere stem).

Deze organisatie bestaat uit Israëliërs en Palestijnen die met elkaar spreken en vooral naar elkaar willen luisteren. Volgens hen zelf is dit ‘een druppel in de oceaan’.

Wij horen regelmatig van Palestijnen dat ze geen probleem hebben met Joden of Israëliërs, maar wel met de huidige Israëlische regering en de bezettingsmacht. Een einde van de bezetting is nodig, horen we zeggen.’’
 
De vrijwilligers vormen in zekere zin een levend menselijk schild. ,.We zijn ons er terdege van bewust dat situaties gemakkelijk kunnen ontaarden in gewelddadige confrontaties. En wij moeten voorkomen dat we daar bij betrokken raken.

Het is een voortdurend aandachtspunt en in geval van twijfel is de regel: afzijdig blijven. Hoe lastig dat ook is. Tot nu toe ben ik nog niet dichtbij een gevaarlijke confrontatie terecht gekomen. We merken regelmatig dat mensen het op prijs stellen dat er geluisterd wordt en dat we hun verhalen door vertellen.

Het is maar weinig wat we doen. Maar die oecumenische betrokkenheid en aandacht betekent iets.’’
De huidige groep vrijwilligers, dertig personen verspreid over zeven verschillende dorpen, blijft nog tot 22 februari. ,,De nieuwe groep is zich al ‘aan het warm lopen’.’’, aldus Minnaard.

Wim Minnaard houdt een web-log bij van zijn ervaringen:  http://www.minnaardbijeappi.nl