In NRC Handelsblad vergeleek de Belgische topeconoom en bankier Van den Spiegel onlangs die volksopstand in Parijs met de situatie waarin wij verkeren. Hij is ervan overtuigd dat er weer zo’n bestorming voor de deur staat maar dan op mondiaal niveau. Het westerse fort, Amerika en Europa, fungeert nu als de Bastille en landen met snel groeiende economieën staan symbool voor de woedende menigte.

Washington dicteerde na de Tweede Wereldoorlog de wereldeconomie. Geleidelijk verschoof het economisch zwaartepunt, vooral in de richting van China. Het Westen bleef echter op een veel te grote voet leven. Schulden maken werd een doel in zichzelf. In feite deden de Amerikanen niet onder voor de Grieken. Ze zetten de tering niet naar de nering en lenen tegen de klippen op. Maandelijks groeit de Amerikaanse schuldenlast met negentig miljard euro. Dat loopt natuurlijk een keer op de non.

Rating

Een toonaangevende kredietbeoordelaar gaf de afgelopen week de VS voor het eerst niet meer de hoogste rating wat betreft kredietwaardigheid. Een voorteken. Ook in Europa is er geen zalf aan te strijken. Schulden worden met schulden toegedekt. De Europese Centrale Bank en de regeringsleiders weten niet waar ze het moeten zoeken. Het is een kakofonie.

In het westerse fort woont 14 procent van de wereldbevolking die over maar liefst 80 procent van de mondiale rijkdommen en energie beschikt. Dat wordt niet meer geaccepteerd. We bevinden ons momenteel in een turbulente overgangsfase die wel een jaar of twintig kan aanhouden. De uitkomst staat echter vast: voor Amerika en Europa is het spel afgelopen. Er staan ons radicaal andere mondiale economische en politieke machtsverhoudingen te wachten.

IJsland

Het blijft niet bij dit door Van den Spiegel geschetste mondiale revolutionaire scenario. Er is sprake van een Franse Revolutie in het kwadraat. Om dit te illustreren kunnen we dicht bij huis blijven. De IJslandse internetbank Icesave lokte in Nederland en Groot-Brittannië spaarders met onwaarschijnlijk hoge rentes. Hebzucht verblindt. Er kwamen horden op af.

Nadat het kaartenhuis was ingestort gingen de Nederlandse en Britse regering op de populaire toer. Ze besloten de gedupeerde begerige spaarders volledig te compenseren. De rekening ging naar IJsland. Tot grote verontwaardiging van Nederland en Engeland bedankten de IJslanders daar in twee referenda feestelijk voor. Waarom zouden zij persoonlijk moeten opdraaien voor falend overheidstoezicht en de hebzucht van buitenlandse spaarders?

Roekeloosheid

Die geest waait nu door heel Europa. Roekeloosheid van het internationale bankwezen heeft de kredietcrisis veroorzaakt. Net als de gedupeerden van Icesave schoten de overheden de banken te hulp. De bankiers strijken intussen hun bonussen weer op en de burgers mogen bijpassen. De Grieken, de Nederlanders en al die andere Europeanen vragen zich af, in het voetspoor van de IJslanders, waarom zij de rommel moeten opruimen van gehaaide speculanten en falende bankiers en politici.

Populistische partijen spelen feilloos in op dit diep zittende ongenoegen. De gevestigde politici krijgen een koekje van eigen deeg. Uit electorale gemakzucht draaiden ze heen om de hete brij. Ze speelden geen open kaart over Europa en de euro. In feite waren ze net zo populistisch bezig als Wilders c. s. nu. Het bekende liedje: wie wind zaait, zal storm oogsten.