Je aankijken en wegdraaien

Even stilstaan
Gabriël Anthonio

Mensen hebben vaak beelden over iemand die verslaafd is. Hij of zij loopt er verloren bij, heeft vervuilde kleding aan, is ongeschoren of heeft verwarde haren. De huid is grauw en bleek. Het zijn mensen die gebogen lopen, contact vermijden en op zichzelf zijn. Hun huis is een rommeltje en de gordijnen zitten vaak dicht.

Dat beeld klopt soms, maar niet altijd. Ik ben bestuurder bij Verslavingszorg Noord Nederland, maar geef ook geregeld een training aan een groep. Tijdens die groepstraining staan we stil bij persoonlijk leiderschap. Hoe pakken we de regie op ons leven weer terug of vergroten we die op zijn minst? Verslaving kaapt niet alleen je brein, maar ook je beurs, je relaties, je hobby’s en natuurlijk je gezondheid. Alles word je door de verslaving stukje bij beetje afgenomen.

Opgeruimd

Vandaag ben ik uitgenodigd bij een cliënt die actief is in de kunstwereld en die ik trof tijdens een van de trainingen. Hij is fotograaf, en geen onbekende. Hij heeft heel wat beroemde Nederlanders, maar ook internationale sterren, op de plaat mogen vastleggen.

Hij woont prachtig, aan het water. Hij ziet er tanig, gezond en gebruind uit. Het huis is keurig opgeruimd en aan de muur hangen smaakvolle schilderijen. Hij woont er met zijn dochter van negentien jaar. Zij studeert theaterwetenschappen, maar is ondertussen ook een verdienstelijk fotograaf en kunstschilder.

Hij leidt me rond in zijn huis en toont me zijn mooie motor die in de schuur staat. Hij houdt van de ruimte, de natuur, de wind en de zee. De motor, waar hij in de weekeinden graag op rijdt, brengt hem dichtbij dat gevoel van vrijheid en verbondenheid met de natuur.

Een vrouw uit duizenden

We bekijken zijn prachtige foto’s. Ineens valt zijn enthousiasme weg, hij wordt stil. Hij veegt in zijn gezicht en ogen. „Ach, die foto hoort niet in deze serie thuis.” Hij pakt de foto met trillende handen op. Het is een stemmige zwart-wit afbeelding van zijn vrouw, toen ze net te horen had gekregen dat ze ongeneeslijk ziek was. Ze kijkt je recht aan, maar lijkt ook weg te draaien.

Ik beschrijf wat ik zie. Hij knikt. „Ja, dat heb je goed gezien, ze was heel, ja heel dicht bij me in die periode en draaide langzaam weg. Draaide weg, met de woorden: “Jullie moeten me loslaten en nu zonder mij verder. Maar in jullie harten zal ik er zijn.’ Maar ik wilde haar helemaal niet kwijt, ik wilde niet zonder haar verder.”

Hij vertelt in geuren en kleuren hoe ze was, hoeveel geduld en liefde ze voor hem heeft opgebracht, hoe creatief en gezellig ze was. Noem maar op. Een vrouw uit duizenden, zou je zeggen.

Kwijt

„En toen begon ik met drinken. Al tijdens haar ziekteperiode. Toen ze overleden was, heb ik drie of vier dagen doorgezopen, ik weet al niet eens meer hoe lang. Ik probeerde daarna te stoppen, maar het ging niet meer. Ik kreeg medicatie, tegen de depressie en loog bij de arts dat het verder wel goed met me ging. Na een half jaar voelde ik dat ik alles kwijt was.”

„Ik herinner me nog hoe wanhopig ik was. De drank had mijn leven overgenomen. Ook mijn dochter kon me niet bereiken. Ik ben toen op een zaterdagavond op de fiets gestapt. Ik reed maar door en door. Ik kwam in een dorp en daar stond de kerk open. Ik dacht: ik ga even naar binnen voor een kaarsje. Ik ben niet meer zo van het geloof, vroeger wel, ziet u.”

‚‚Nu bleek er een dienst gaande te zijn. Dus ik ging op de achterste bank zitten. Ik was ook moe en kon zo even uitrusten. De dienst, de woorden en rituelen gingen helemaal langs me heen. Wat ik op een gegeven moment zag was een vrouwenfiguur, een mooi houten beeld, ik denk Maria. Ze leek een beetje op mijn vrouw met dat lange haar zo. Ik sloot mijn ogen en zag mijn lieve vrouw weer voor me. Heel duidelijk en ze zei in mijn gedachten: ‘Lieverd het komt weer goed, je hoeft het niet alleen te doen!’ Nou, dat was mijn doorverwijzing naar de verslavingszorg.”

Leren luisteren

Hij lacht even hartelijk en slaat me op de schouder. „Een vriend van me werkt bij jullie in de verslavingszorg, dus die heb ik meteen gebeld. Na een half jaar behandeling ben ik er weer bovenop. En weet je, ik ga af en toe weer naar die kerk toe. Op zaterdagavond, prachtig, even naar de mis. Om even stil te worden en te luisteren naar de dienst en naar wat er in mijn hart zit.”

„Geloven is denkt ik een soort communiceren, ik begin het net te ontdekken. Man, wat heb ik veel geleerd om te luisteren, noem het God of de Heilige Geest ik weet het niet. Maar ik heb ontdekt dat er nog veel meer in mijn hart woont dan de herinnering aan mijn dierbare vrouw alleen. Mag ik je deze foto meegeven? Als aandenken?”

Ik ben er even stil van. Zo’n persoonlijk cadeau, en dan dit verhaal erbij. ‘Dankjewel, ík zal het mooi inlijsten en een plaats geven op mijn werk. Mag ik het verhaal erbij vertellen?’ Hij zegt: „Natuurlijk, want ik heb het leven weer terug en gun dat iedereen.” Bij deze deel ik dit verhaal, over intens aankijken en wegdraaien van een geliefde.

Gabriël Anthonio is bestuurder bij Verslavingszorg Noord Nederland en bijzonder hoogleraar aan de RUG.